Κρεατινίνη: τι δείχνει, φυσιολογικές τιμές και τι την επηρεάζει

Η κρεατινίνη είναι μια από τις εξετάσεις αίματος που μας δείχνει πώς λειτουργούν τα νεφρά. Όταν το αποτέλεσμα βγαίνει λίγο πάνω από το όριο, οι περισσότεροι ψάχνουν αμέσως τι να φάνε ή τι να αποφύγουν. Εδώ θα βρείτε τι δείχνει η κρεατινίνη, ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές, τι την αυξάνει, ποιες τροφές και ποιες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να παίζουν ρόλο και πότε χρειάζεται γιατρός.

Τι είναι και τι δείχνει

Η κρεατινίνη είναι προϊόν του μεταβολισμού των μυών. Τα νεφρά την φιλτράρουν και την αποβάλλουν με τα ούρα. Αν τα νεφρά φιλτράρουν λιγότερο, η κρεατινίνη στο αίμα ανεβαίνει. Οι γιατροί τη χρησιμοποιούν για να υπολογίσουν τον eGFR (εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης), που είναι ακριβέστερος δείκτης της νεφρικής λειτουργίας.

Φυσιολογικές τιμές

Οι τιμές διαφέρουν ανά εργαστήριο. Ενδεικτικά για ενήλικες:

Εξαρτάται από τη μυϊκή μάζα, την ηλικία και το φύλο. Ένας μυώδης άνδρας μπορεί να έχει φυσιολογικά υψηλότερη τιμή, ένας ηλικιωμένος με μικρή μυϊκή μάζα χαμηλότερη, ακόμη και αν τα νεφρά του έχουν μειωμένη λειτουργία.

Τι μπορεί να την αυξήσει

• Αφυδάτωση, πυρετός, εμετοί και διάρροια.
• Χρόνια νεφρική νόσος, πέτρες ή απόφραξη στο ουροποιητικό.
• Ανεπαρκώς ρυθμισμένος διαβήτης και υψηλή πίεση.
• Έντονη άσκηση τις προηγούμενες ημέρες.
• Συμπληρώματα κρεατίνης.
• Γεύμα με πολύ μαγειρεμένο κόκκινο κρέας πριν την αιμοληψία.

Για τη σωστή ρύθμιση της πίεσης, που προστατεύει και τα νεφρά, δείτε πιεσόμετρα.

Τροφές που περιορίζονται: τι ισχύει

Δεν υπάρχουν τροφές που «απαγορεύονται» για όλους. Αν τα νεφρά λειτουργούν φυσιολογικά, η ισορροπημένη διατροφή αρκεί και μια οριακή τιμή συχνά ελέγχεται ξανά. Αν υπάρχει νεφρική νόσος, ο νεφρολόγος ή ο διαιτολόγος προσαρμόζει τη διατροφή ατομικά:

• Πρωτεΐνη: ρυθμίζεται η ποσότητα, χωρίς αυθαίρετη μείωση.
• Αλάτι: περιορισμός, ιδίως αν υπάρχει υψηλή πίεση.
• Κάλιο και φώσφορος: περιορίζονται μόνο όταν το ζητήσει ο γιατρός, ανάλογα με τις εξετάσεις (π.χ. ορισμένα έτοιμα προϊόντα με πρόσθετα φωσφόρου).
• Υγρά: συνήθως επαρκής πόση νερού, εκτός αν ο γιατρός δώσει άλλη οδηγία.
• Πρωτεϊνικά σκευάσματα και κρεατίνη: αποφεύγονται χωρίς ιατρική έγκριση.

Φάρμακα που μπορεί να αυξήσουν την κρεατινίνη

Ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία ή την τιμή της κρεατινίνης: τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, ορισμένα αντιβιοτικά, τα διουρητικά, τα φάρμακα για την πίεση που δρουν στο σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης, ορισμένα αντινεοπλασματικά και τα σκιαγραφικά που χρησιμοποιούνται σε απεικονίσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «επικίνδυνα». Μπορεί να είναι απαραίτητα και ο γιατρός παρακολουθεί τις εξετάσεις.

Ποτέ μη διακόπτετε ή αλλάζετε φάρμακο μόνοι σας. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης. Ενημερώστε τον γιατρό για ό,τι παίρνετε, και για τα συμπληρώματα.

Πώς προστατεύουμε τα νεφρά

• Επαρκής ενυδάτωση, ειδικά το καλοκαίρι και σε ασθένεια.
• Έλεγχος πίεσης και σακχάρου.
• Μετρημένη χρήση αναλγητικών και συμπληρωμάτων.
• Διακοπή καπνίσματος και υγιές βάρος.
• Τακτικός έλεγχος αν υπάρχει διαβήτης, υπέρταση ή οικογενειακό ιστορικό.

Πότε να δείτε γιατρό

• Αυξημένη κρεατινίνη σε δύο διαδοχικές εξετάσεις ή απότομη αύξηση.
• Λιγότερα ούρα, αφρώδη ή αιματηρά ούρα.
• Πρήξιμο στα πόδια ή στο πρόσωπο.
• Επίμονη κόπωση, ναυτία, φαγούρα χωρίς αιτία.
• Πόνος στην οσφύ με πυρετό.

Για δύσπνοια, πόνο στο στήθος, σύγχυση ή παντελή απουσία ούρων, καλέστε το 166 ή το 112.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η φυσιολογική κρεατινίνη;

Περίπου 0,6–1,3 mg/dL στους ενήλικες, αλλά διαφέρει ανά εργαστήριο, φύλο και μυϊκή μάζα.

Η αυξημένη κρεατινίνη σημαίνει νεφρική ανεπάρκεια;

Όχι απαραίτητα. Συχνά οφείλεται σε αφυδάτωση ή άσκηση. Χρειάζεται επανέλεγχος και ιατρική εκτίμηση.

Τι δεν τρώω με αυξημένη κρεατινίνη;

Εξαρτάται από την αιτία. Η διατροφή ορίζεται από τον γιατρό ή τον διαιτολόγο και δεν είναι ίδια για όλους.

Επηρεάζει το κρέας την εξέταση;

Ένα γεύμα με πολύ μαγειρεμένο κρέας μπορεί να την ανεβάσει προσωρινά. Ρωτήστε το εργαστήριο.

Τα συμπληρώματα κρεατίνης την αυξάνουν;

Ναι, μπορεί να ανεβάσουν την τιμή, χωρίς απαραίτητα να βλάπτουν τα νεφρά. Ενημερώστε τον γιατρό.

Πόσο νερό να πίνω;

Αρκετό ώστε τα ούρα να είναι ανοιχτόχρωμα, εκτός αν ο γιατρός σας περιορίζει τα υγρά.

Πηγές

• NHS – Chronic kidney disease
• NICE – Chronic kidney disease: assessment and management
• KDIGO – Οδηγίες για τη χρόνια νεφρική νόσο

Οι τιμές είναι ενδεικτικές και διαφέρουν ανά εργαστήριο. Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.