Τι σημαίνει SPF: SPF 30 ή 50, UVA, πόση ποσότητα και πόσο συχνά

Το SPF είναι ο αριθμός που κοιτάμε πρώτα σε ένα αντηλιακό, αλλά συχνά δεν είναι σαφές τι ακριβώς μετρά. Δείχνει πόσο καλά προστατεύει το προϊόν από την UVB ακτινοβολία, που ευθύνεται κυρίως για το ηλιακό έγκαυμα. Δεν λέει τίποτα από μόνο του για την UVA, ούτε για το πόση ώρα μπορείτε να μείνετε στον ήλιο. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι σημαίνουν οι ενδείξεις στη συσκευασία, πότε αρκεί SPF 30 και πότε χρειάζεται SPF 50+, πόση ποσότητα να βάζετε και πόσο συχνά να ανανεώνετε. Αν θέλετε να δείτε κατευθείαν προϊόντα, ξεκινήστε από τα αντηλιακά ανά δείκτη SPF.

Τι μετρά το SPF

SPF σημαίνει Sun Protection Factor (δείκτης αντηλιακής προστασίας). Μετριέται στο εργαστήριο: συγκρίνεται πόση UVB ακτινοβολία χρειάζεται για να κοκκινίσει το δέρμα με αντηλιακό και πόση χωρίς. Η μέτρηση γίνεται με συγκεκριμένη, αρκετά μεγάλη ποσότητα προϊόντος, 2 mg ανά cm² δέρματος.

Ενδεικτικά, όταν το προϊόν εφαρμόζεται σε αυτή την ποσότητα:

Η διαφορά ανάμεσα σε 30 και 50 μοιάζει μικρή. Δείτε την όμως ανάποδα: με SPF 30 περνά περίπου το 3% της UVB, με SPF 50 περίπου το 2%. Δηλαδή με SPF 30 φτάνει στο δέρμα περίπου 1,7 φορές περισσότερη UVB απ' ό,τι με SPF 50. Κανένα αντηλιακό δεν φιλτράρει το 100%.

Γιατί η «φόρμουλα των λεπτών» είναι παρανόηση

Θα ακούσετε συχνά: «αν καίγομαι σε 10 λεπτά, με SPF 30 μπορώ να μείνω 300 λεπτά στον ήλιο». Δεν ισχύει, για τρεις λόγους:

• Η ένταση του ήλιου αλλάζει μέσα στη μέρα. Τα 10 λεπτά του πρωινού δεν ισοδυναμούν με 10 λεπτά στις 2 το μεσημέρι.
• Στην πράξη βάζουμε πολύ λιγότερο από τα 2 mg/cm² της μέτρησης, συχνά το μισό ή λιγότερο. Η προστασία που παίρνουμε είναι τότε αρκετά χαμηλότερη από την αναγραφόμενη.
• Το αντηλιακό φεύγει με τον ιδρώτα, το νερό, την πετσέτα και την τριβή από τα ρούχα.

Γι' αυτό το SPF δείχνει πόσο προστατεύει το αντηλιακό, όχι πόσο χρόνο σας «αγοράζει» στον ήλιο. Το αντηλιακό είναι ένα από τα μέτρα προστασίας και δεν αντικαθιστά τη σκιά, το καπέλο και τα ρούχα.

Και η UVA; Το σήμα UVA σε κύκλο και το PA

Η UVA ακτινοβολία δεν προκαλεί κάψιμο τόσο εύκολα. Φτάνει όμως βαθύτερα στο δέρμα, περνά από σύννεφα και τζάμια και συνδέεται με τη φωτογήρανση: ρυτίδες, πανάδες, απώλεια ελαστικότητας. Συμβάλλει επίσης στη βλάβη που προκαλεί ο ήλιος στο δέρμα.

• Σήμα «UVA» μέσα σε κύκλο: στην ΕΕ σημαίνει ότι η προστασία από την UVA είναι τουλάχιστον το ένα τρίτο της αναγραφόμενης προστασίας από την UVB, όπως ορίζει η Σύσταση 2006/647/ΕΚ.
• PA+ έως PA++++: ιαπωνικό σύστημα για την UVA, που το βλέπετε σε ορισμένα προϊόντα, κυρίως από την Ασία. Όσο περισσότερα «+», τόσο υψηλότερη η προστασία από την UVA.
• «Ευρέος φάσματος» (broad spectrum): το προϊόν προστατεύει και από την UVB και από την UVA. Στην ΕΕ ψάξτε για το σήμα UVA σε κύκλο.

Ένα καλό αντηλιακό έχει και υψηλό SPF και σήμα UVA. Ο αριθμός μόνος του δεν αρκεί.

Τι γράφει η ετικέτα στην ΕΕ

Η Σύσταση 2006/647/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ομαδοποιεί τα αντηλιακά σε τέσσερις κατηγορίες προστασίας:

Το «SPF 50+» είναι η ανώτατη ένδειξη. Η ίδια Σύσταση ορίζει ότι ένα αντηλιακό δεν πρέπει να γράφει «100% προστασία», «sunblock» ή ότι δεν χρειάζεται ανανέωση. Αν δείτε τέτοιες φράσεις, να είστε επιφυλακτικοί.

Η ένδειξη «ανθεκτικό στο νερό» σημαίνει ότι το προϊόν διατηρεί μέρος της προστασίας του μετά από δοκιμή στο νερό. Δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ανανέωση μετά το κολύμπι.

SPF 30 ή 50+; Ανάλογα με το δέρμα και την περίσταση

Οι δερματολογικοί φορείς (όπως η American Academy of Dermatology) συστήνουν τουλάχιστον SPF 30, ευρέος φάσματος, για τους περισσότερους ανθρώπους. Πότε αξίζει να ανεβείτε σε 50+:

Στην πράξη, ένα SPF 50+ που βάζετε σωστά και ανανεώνετε προστατεύει περισσότερο από ένα SPF 30 που βάζετε λίγο και μία φορά. Για το πρόσωπο δείτε και τον οδηγό μας Αντηλιακό προσώπου: πώς να διαλέξετε το σωστό για το δέρμα σας.

Οργανικά ή ανόργανα (ορυκτά) φίλτρα;

Τα αντηλιακά χρησιμοποιούν δύο ομάδες φίλτρων, που επιτρέπονται στην ΕΕ από τον Κανονισμό για τα καλλυντικά (ΕΚ) 1223/2009:

Και οι δύο τύποι προστατεύουν, αν το προϊόν έχει σωστό SPF και σήμα UVA. Πολλά αντηλιακά συνδυάζουν φίλτρα και από τις δύο ομάδες. Διαλέξτε την υφή που θα βάζετε με ευχαρίστηση κάθε μέρα.

Πόση ποσότητα να βάζετε

Η συχνότερη αιτία χαμηλής προστασίας είναι η μικρή ποσότητα. Για να πλησιάσετε τα 2 mg/cm² της μέτρησης:

• Πρόσωπο και λαιμός: περίπου μισό κουταλάκι του γλυκού. Ένας εύκολος τρόπος είναι ο «κανόνας των δύο δαχτύλων»: μια γραμμή προϊόντος στο μήκος του δείκτη και του μέσου.
• Κεφάλι, χέρια και λαιμός: περίπου 2 κουταλάκια του γλυκού, σύμφωνα με το NHS.
• Όλο το σώμα με μαγιό: περίπου 2 κουταλιές της σούπας (περίπου 30–35 ml) για έναν ενήλικα.

Μην ξεχνάτε αυτιά, πίσω μέρος του λαιμού, πάνω μέρος των ποδιών, γραμμή των μαλλιών και χείλη (με στικ χειλιών με SPF). Για το σώμα δείτε τα αντηλιακά σώματος και για το πρόσωπο τα αντηλιακά προσώπου.

Πόσο συχνά να το ανανεώνετε

• Βάλτε το 15–30 λεπτά πριν βγείτε στον ήλιο.
• Ανανεώστε το περίπου κάθε 2 ώρες όσο είστε έξω.
• Ανανεώστε το αμέσως μετά το κολύμπι, τον έντονο ιδρώτα ή το σκούπισμα με πετσέτα, ακόμη κι αν γράφει «ανθεκτικό στο νερό».
• Στην πόλη, αν περνάτε τη μέρα κυρίως μέσα, αρκεί συνήθως η πρωινή εφαρμογή στο πρόσωπο, με ανανέωση αν βγείτε για ώρα έξω.

Ο ΠΟΥ συστήνει προστασία όταν ο δείκτης UV είναι 3 ή περισσότερο, και επιπλέον μέτρα όταν είναι 8 ή περισσότερο. Τους καλοκαιρινούς μήνες στην Ελλάδα ο δείκτης UV φτάνει συχνά σε πολύ υψηλές τιμές. Αποφεύγετε τον ήλιο τις μεσημεριανές ώρες, όταν η ακτινοβολία είναι πιο έντονη (ο ΠΟΥ αναφέρει περίπου 10:00–16:00).

Μωρά και παιδιά

Τα μωρά κάτω των 6 μηνών πρέπει να μένουν μακριά από τον άμεσο ήλιο: σκιά, ελαφριά ρούχα που καλύπτουν, καπέλο. Το NHS και η American Academy of Dermatology δεν προτείνουν αντηλιακό ως κύριο μέτρο σε αυτή την ηλικία. Αν δεν γίνεται να αποφύγετε τον ήλιο, ρωτήστε τον παιδίατρο. Για μεγαλύτερα παιδιά προτιμήστε SPF 50+ σε προϊόν για παιδιά και συνδυάστε το με καπέλο, μπλουζάκι και γυαλιά ηλίου.

Πότε να δείτε δερματολόγο

• Όταν μια ελιά ή κηλίδα αλλάζει σχήμα, χρώμα ή μέγεθος, έχει ακανόνιστα όρια, ματώνει ή φαγουρίζει.
• Όταν εμφανίζεται νέα ελιά μετά την ηλικία των 30 ή πληγή που δεν κλείνει μέσα σε μερικές εβδομάδες.
• Όταν το έγκαυμα έχει φουσκάλες σε μεγάλη έκταση, συνοδεύεται από πυρετό, ρίγη, ζάλη ή έντονο πόνο, ή όταν αφορά μωρό ή μικρό παιδί.
• Όταν έχετε εξάνθημα ή κνησμό μετά από έκθεση στον ήλιο ή μετά από ένα αντηλιακό.
• Όταν έχετε πολλές ελιές, ανοιχτόχρωμο δέρμα ή οικογενειακό ιστορικό, για τακτικό έλεγχο σπίλων.

Δεν είστε σίγουροι ποιος δείκτης και ποια υφή σας ταιριάζει; Στείλτε μας μήνυμα με τον τύπο του δέρματός σας και πού θα το χρησιμοποιείτε, και ο φαρμακοποιός μας θα σας προτείνει επιλογές από τα αντηλιακά ανά SPF.

Πηγές

• Σύσταση 2006/647/ΕΚ της Επιτροπής σχετικά με την αποτελεσματικότητα των αντηλιακών προϊόντων και τους σχετικούς ισχυρισμούς.
• Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1223/2009 για τα καλλυντικά προϊόντα και Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 655/2013 για τα κοινά κριτήρια των ισχυρισμών των καλλυντικών.
• World Health Organization – Global Solar UV Index: A Practical Guide.
• American Academy of Dermatology (AAD) – Sunscreen FAQs / How to apply sunscreen.
• NHS – Sunscreen and sun safety.

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Διαβάζετε πάντα τις οδηγίες χρήσης του προϊόντος.