Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c): φυσιολογικές τιμές και σωστή μέτρηση σακχάρου

Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c ή «ζάχαρο τριμήνου») είναι μία από τις πιο συνηθισμένες εξετάσεις για όποιον ελέγχει ή παρακολουθεί το σάκχαρό του. Πολλοί μπερδεύονται με τα νούμερα και με τη διαφορά της από το σάκχαρο που μετράμε με το μετρητή στο σπίτι. Εδώ θα δείτε τι ακριβώς δείχνει, ποιες είναι οι τιμές αναφοράς και πώς γίνεται σωστά η μέτρηση με μετρητή.

Τι είναι η HbA1c

Η γλυκόζη στο αίμα δεσμεύεται σταδιακά στην αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επειδή τα ερυθρά ζουν περίπου 120 ημέρες, η HbA1c αντανακλά τον μέσο όρο του σακχάρου των τελευταίων 2–3 μηνών. Δεν επηρεάζεται από ένα γεύμα που φάγατε χθες, γι' αυτό δεν χρειάζεται νηστεία (στις περισσότερες περιπτώσεις).

Φυσιολογικές τιμές, προδιαβήτης, διαβήτης

Αυτά είναι τα κριτήρια της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA). Ο ΠΟΥ δέχεται επίσης το όριο 6,5% για τη διάγνωση του διαβήτη και ορισμένες εθνικές οδηγίες χρησιμοποιούν ελαφρώς διαφορετικό εύρος για τον προδιαβήτη. Η διάγνωση τίθεται μόνο από γιατρό, συνήθως με επιβεβαίωση σε δεύτερη εξέταση. Για όσους ζουν ήδη με διαβήτη, ο προσωπικός στόχος τον ορίζει ο θεράπων γιατρός με βάση ηλικία, επιπλοκές και άλλα νοσήματα.

HbA1c ή σάκχαρο με μετρητή;

Οι δύο μετρήσεις είναι συμπληρωματικές. Η HbA1c δείχνει τη μεγάλη εικόνα, ο μετρητής δείχνει τι συμβαίνει μέσα στη μέρα. Προσοχή: η HbA1c μπορεί να βγει παραπλανητική σε αναιμία, αιμορραγία, πρόσφατη μετάγγιση, νεφρική νόσο, εγκυμοσύνη ή σε παραλλαγές αιμοσφαιρίνης. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός θα χρησιμοποιήσει άλλες μεθόδους.

Πώς μετράω σωστά το σάκχαρο με μετρητή

1. Πλύντε τα χέρια με σαπούνι και ζεστό νερό και στεγνώστε τα καλά. Υπολείμματα γλυκού (π.χ. από φρούτο) αλλοιώνουν το αποτέλεσμα.
2. Ελέγξτε ότι η ταινία δεν έχει λήξει και ότι ταιριάζει με τον μετρητή σας. Κάθε μετρητής χρησιμοποιεί συγκεκριμένες ταινίες.
3. Χρησιμοποιήστε καινούργια βελόνα (λαγκέτα) κάθε φορά.
4. Τρυπήστε την πλαϊνή πλευρά του δαχτύλου, όχι το μαξιλαράκι, γιατί πονάει λιγότερο. Εναλλάσσετε δάχτυλα και σημεία.
5. Αγγίξτε με το άκρο της ταινίας τη σταγόνα, χωρίς να στύβετε έντονα το δάχτυλο.
6. Σημειώστε το αποτέλεσμα, την ώρα και σχετικά στοιχεία (γεύμα, άσκηση), ώστε να τα δείξετε στον γιατρό.
7. Κλείστε καλά το φιαλίδιο των ταινιών και φυλάξτε τα μακριά από υγρασία και ζέστη. Μην φυλάσσετε ταινίες στο μπάνιο.

Η συχνότητα μέτρησης και οι στόχοι αποφασίζονται από τον γιατρό σας. Οι ταινίες είναι αναλώσιμα για τον μετρητή, γι' αυτό επιλέγετε τις συμβατές με τη συσκευή σας. Για παράδειγμα, για μετρητές της σειράς Contour θα βρείτε τις ταινίες Contour Next και τις ταινίες Contour Care, με έλεγχο συμβατότητας με το δικό σας μοντέλο. Για τη λήψη της σταγόνας υπάρχουν βελόνες όπως οι Glucoject lancets, που ταιριάζουν σε συσκευές τρυπήματος συγκεκριμένης διαμέτρου· ελέγξτε και εκεί τη συμβατότητα.

Συχνά λάθη

• Μέτρηση με βρεγμένα ή βρώμικα χέρια.
• Χρήση ταινιών που έχουν λήξει ή που δεν ταιριάζουν με τον μετρητή.
• Επαναχρησιμοποίηση της ίδιας βελόνας.
• Λάθος ποσότητα αίματος, ή στύψιμο του δαχτύλου.
• Έκθεση των ταινιών σε ζέστη ή υγρασία.
• Αλλαγή αγωγής ή διατροφής αποκλειστικά βάσει μιας μέτρησης, χωρίς ιατρική συμβουλή.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Κρατήστε ένα απλό ημερολόγιο μετρήσεων και πάρτε το στο ραντεβού. Αν η τιμή του μετρητή σας φαίνεται «παράξενη», επαναλάβετε τη μέτρηση με καθαρά χέρια και καινούργια ταινία πριν ανησυχήσετε. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε από τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό να ελέγξει τον μετρητή σας με το διάλυμα ελέγχου του κατασκευαστή.

Πότε να δείτε γιατρό

• HbA1c ή σάκχαρο νηστείας εκτός των ορίων που σας έχουν πει.
• Έντονη δίψα, συχνουρία, κόπωση, θολή όραση, πληγές που δεν κλείνουν.
• Επαναλαμβανόμενες χαμηλές τιμές με τρέμουλο, εφίδρωση, ζάλη.
• Θέλετε να ελέγξετε το ρίσκο διαβήτη λόγω οικογενειακού ιστορικού, υπερβάλλοντος βάρους ή προηγούμενου διαβήτη κύησης.

Αν κάποιος έχει σύγχυση, λιποθυμία, σπασμούς, έντονο λαχάνιασμα ή αναπνοή με οσμή ακετόνης, ή δεν μπορεί να καταπιεί, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει HbA1c 6%;

Βρίσκεται στο εύρος του προδιαβήτη κατά ADA (5,7–6,4%). Μόνο ο γιατρός μπορεί να το αξιολογήσει με το συνολικό σας ιστορικό.

Χρειάζεται νηστεία;

Συνήθως όχι για την HbA1c, αλλά ακολουθήστε τις οδηγίες του εργαστηρίου.

Κάθε πότε γίνεται;

Ορίζεται από τον γιατρό, συνήθως κάθε 3–6 μήνες για όσους παρακολουθούνται.

Γιατί η HbA1c δεν συμφωνεί με τον μετρητή μου;

Γιατί μετράνε διαφορετικά πράγματα: μέσο όρο τριμήνου έναντι στιγμιαίας τιμής. Μικρές αποκλίσεις είναι φυσιολογικές.

Μπορώ να μετρήσω HbA1c στο σπίτι;

Υπάρχουν συσκευές, αλλά για διάγνωση ισχύει η εξέταση σε αξιόπιστο εργαστήριο.

Πώς μειώνω τον κίνδυνο προδιαβήτη;

Με ισορροπημένη διατροφή, τακτική άσκηση, ύπνο και διαχείριση βάρους. Μιλήστε με τον γιατρό σας.

Πηγές

• American Diabetes Association – Standards of Care in Diabetes
• ΠΟΥ – Use of glycated haemoglobin (HbA1c) in the diagnosis of diabetes mellitus
• NHS – HbA1c test και Blood sugar testing
• CDC – Diabetes testing

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.