Μελισσόχορτο: ιδιότητες, χρήση και προφυλάξεις

Το μελισσόχορτο είναι από τα πιο γνώριμα βότανα της ελληνικής αυλής: ένα φυτό με φύλλα που μυρίζουν έντονα λεμόνι, που οι μέλισσες το αγαπούν (από εκεί και το όνομα) και που πίνεται εδώ και αιώνες ως τσάι. Αν το ψάχνετε, μάλλον θέλετε να μάθετε τι ακριβώς είναι, τι λέει η επιστήμη για τις «ιδιότητές» του και αν υπάρχει λόγος προσοχής. Εδώ θα βρείτε τα πράγματα όπως είναι, χωρίς μεγάλες υποσχέσεις.

Τι είναι το μελισσόχορτο

Το μελισσόχορτο (Melissa officinalis) ανήκει στην οικογένεια των Labiatae (Lamiaceae), όπως η μέντα και το φασκόμηλο. Είναι γνωστό και ως μελισσόφυλλο, λεμονόχορτο της μελισσοκομίας ή lemon balm στα αγγλικά. Η χαρακτηριστική μυρωδιά του οφείλεται στα αιθέρια έλαια (π.χ. citral, citronellal), ενώ τα φύλλα περιέχουν και φαινολικά οξέα, όπως το ροσμαρινικό οξύ. Μην το μπερδεύετε με το λεμονόχορτο (Cymbopogon) της ασιατικής κουζίνας, που είναι διαφορετικό φυτό, ούτε με το βαλσαμόχορτο (υπερικό), για το οποίο μπορείτε να διαβάσετε χωριστά στο άρθρο μας Βαλσαμόχορτο.

Οι «ιδιότητές» του: τι ισχύει και τι όχι

Εδώ χρειάζεται καθαρή εικόνα, γιατί στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πολλά υπερβολικά.

• Παραδοσιακή χρήση. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA, μέσω της επιτροπής HMPC) έχει εκδώσει μονογραφία για το φύλλο του μελισσόχορτου ως παραδοσιακό φυτικό φαρμακευτικό προϊόν. Οι ενδείξεις της αφορούν φαρμακευτικά σκευάσματα, δεν μεταφέρονται σε τρόφιμα ή συμπληρώματα και βασίζονται στη μακροχρόνια χρήση, όχι σε αποδεδειγμένη θεραπευτική δράση.
• Εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας ΕΕ/EFSA. Για το μελισσόχορτο ως συστατικό τροφίμου ή συμπληρώματος δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας στον κατάλογο της ΕΕ. Συνεπώς ένα συμπλήρωμα δεν επιτρέπεται να υπόσχεται «χαλάρωση», «καλύτερο ύπνο» ή «ηρεμία» επικαλούμενο το μελισσόχορτο.
• Μελέτες. Υπάρχουν μικρές κλινικές μελέτες για το άγχος, τη διάθεση και τον ύπνο, με ανάμεικτα και όχι ισχυρά συμπεράσματα. Δεν αποδεικνύουν ότι το βότανο «θεραπεύει» κάτι, ούτε ότι αντικαθιστά ιατρική αγωγή.

Πώς χρησιμοποιείται

Παρενέργειες και προφυλάξεις

• Υπνηλία. Μπορεί να προκαλέσει νύστα, ειδικά σε μεγάλες ποσότητες· προσοχή στην οδήγηση αν το δοκιμάζετε πρώτη φορά.
• Ηρεμιστικά φάρμακα και αλκοόλ. Υπάρχει θεωρητικό ενδεχόμενο ενίσχυσης της καταστολής. Αν παίρνετε φάρμακα για τον ύπνο ή το άγχος, ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
• Θυρεοειδής. Εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι εκχυλίσματα του φυτού ενδέχεται να επηρεάζουν τη δράση της θυρεοειδούς ορμόνης. Αν έχετε πρόβλημα θυρεοειδούς ή παίρνετε σχετική αγωγή, ζητήστε πρώτα ιατρική γνώμη.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός. Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας για συμπληρώματα· αποφύγετέ τα, εκτός αν σας το επιτρέψει ο γιατρός.
• Παιδιά. Η EMA δεν συνιστά τη χρήση φυτικών σκευασμάτων μελισσόχορτου σε παιδιά κάτω των 12 ετών λόγω ανεπαρκών στοιχείων· ρωτήστε παιδίατρο.
• Εγχείρηση. Λόγω πιθανής καταστολής, ενημερώστε τον αναισθησιολόγο αν παίρνετε συμπληρώματα μελισσόχορτου.
• Αλλεργία στην οικογένεια Lamiaceae (μέντα, ρίγανη, βασιλικός, φασκόμηλο) μπορεί να σημαίνει αντίδραση και στο μελισσόχορτο.

Για ποιον έχει νόημα και για ποιον όχι

Ως ευχάριστο βραδινό ρόφημα μπορεί να είναι μέρος μιας ήρεμης ρουτίνας, όπως ένα ζεστό φλιτζάνι πριν τον ύπνο. Δεν είναι όμως λύση για επίμονη αϋπνία, έντονο άγχος ή κατάθλιψη. Αν δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε περισσότερες από τρεις νύχτες την εβδομάδα για πάνω από ένα μήνα, ή νιώθετε ότι το άγχος επηρεάζει τη ζωή σας, χρειάζεται συζήτηση με γιατρό. Για πρακτικές συμβουλές δείτε το άρθρο μας για τον υγιή ύπνο και τις κατηγορίες άγχος, στρες και αϋπνία, καθώς και το άρθρο για την passiflora.

Πότε να πάτε στον γιατρό

• Αϋπνία ή άγχος που διαρκεί εβδομάδες ή επηρεάζει την καθημερινότητα.
• Πτώση διάθεσης, απώλεια ενδιαφέροντος, σκέψεις αυτοτραυματισμού (καλέστε αμέσως το 112).
• Συμπτώματα θυρεοειδούς: αλλαγές στο βάρος, παλμούς, εξάντληση, τρέμουλο, δυσανεξία σε ζέστη ή κρύο.
• Εξάνθημα, πρήξιμο ή δυσκολία στην αναπνοή μετά από βότανο ή συμπλήρωμα.
• Επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα, αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Αν θέλετε να δοκιμάσετε μελισσόχορτο, ξεκινήστε με το τσάι και δείτε πώς νιώθετε. Αν επιλέξετε προϊόν, κοιτάξτε στην ετικέτα το ποσοτικό περιεχόμενο φυτού, τον κατασκευαστή και τις προειδοποιήσεις, και ενημερώστε μας για ό,τι άλλο παίρνετε. Μην συνδυάζετε πολλά βοτανικά ηρεμιστικά μαζί χωρίς καθοδήγηση.

Συχνές ερωτήσεις

Το μελισσόχορτο κάνει να κοιμάσαι;

Παραδοσιακά πίνεται ως βραδινό ρόφημα. Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας ΕΕ για το μελισσόχορτο και δεν μπορούμε να υποσχεθούμε ότι βοηθά στον ύπνο. Αν δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε, δείτε την ενότητα «Πότε να πάτε στον γιατρό».

Πόσα φλιτζάνια τσάι μελισσόχορτο την ημέρα;

Δεν υπάρχει επίσημη σύσταση ποσότητας για το τσάι ως τρόφιμο· καταναλώνεται με μέτρο. Αν παίρνετε φάρμακα ή έχετε κάποιο πρόβλημα υγείας, ρωτήστε πρώτα.

Είναι το ίδιο με το λεμονόχορτο;

Όχι. Και τα δύο μυρίζουν λεμόνι, αλλά είναι διαφορετικά φυτά: το μελισσόχορτο είναι η Melissa officinalis, ενώ το λεμονόχορτο της ασιατικής κουζίνας είναι το Cymbopogon.

Το μελισσόχορτο κάνει κακό στον θυρεοειδή;

Δεν υπάρχουν αποδείξεις βλάβης από φλιτζάνι τσάι, όμως σε εργαστηριακές μελέτες εκχυλίσματα επηρεάζουν τη δράση της θυρεοειδούς ορμόνης. Όσοι έχουν νόσο θυρεοειδούς ή παίρνουν σχετική θεραπεία πρέπει να το συζητήσουν με τον γιατρό τους πριν τη χρήση συμπληρωμάτων.

Πηγές

• EMA/HMPC: «Community herbal monograph on Melissa officinalis L., folium»
• EFSA/Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας της ΕΕ (Καν. 1924/2006)
• NIH – National Center for Complementary and Integrative Health: «Lemon balm»
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center: «Lemon Balm» (Integrative Medicine)
• ΕΟΦ: Ανακοινώσεις για φυτικά σκευάσματα και συμπληρώματα διατροφής

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού. Για απορίες σχετικά με βότανα και συμπληρώματα, Στείλτε μας μήνυμα.