Χαμομήλι: ιδιότητες, χρήση και προφυλάξεις

Το χαμομήλι είναι ίσως το πιο γνωστό βότανο στα ελληνικά σπίτια. Το πίνουμε μετά το φαγητό, το πίνουμε όταν δεν νιώθουμε καλά και το βρίσκουμε σε κρέμες, ροφήματα και συμπληρώματα. Ας δούμε τι είναι, τι υποστηρίζεται από τις επίσημες αρχές για τη χρήση του, αν μπορείτε να το πίνετε καθημερινά και ποιοι πρέπει να προσέχουν.

Τι είναι το χαμομήλι

Με το όνομα χαμομήλι εννοούμε συνήθως το Matricaria chamomilla (ή M. recutita), το γερμανικό χαμομήλι. Χρησιμοποιούνται τα αποξηραμένα άνθη, τα οποία περιέχουν αιθέριο έλαιο και φλαβονοειδή, όπως η απιγενίνη. Υπάρχει και το ρωμαϊκό χαμομήλι (Chamaemelum nobile). Το χαμομήλι ανήκει στην οικογένεια των Asteraceae (Compositae), στην οποία ανήκουν η μαργαρίτα, το χρυσάνθεμο και η αμβροσία.

Τι αναφέρουν οι επίσημες αρχές

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) έχει εκδώσει μονογραφία για τα άνθη χαμομηλιού ως παραδοσιακό φυτικό σκεύασμα. Η μονογραφία αφορά παραδοσιακά φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα (όχι ροφήματα ή συμπληρώματα) και βασίζεται στη μακροχρόνια παραδοσιακή χρήση, όχι σε ισχυρά κλινικά δεδομένα. Οι παραδοσιακές χρήσεις που αναφέρονται είναι:

• ήπιες γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως το φούσκωμα και οι ήπιοι σπασμοί,
• ήπιο ερεθισμό ή φλεγμονή του στόματος και του λαιμού (γαργάρες, στοματικά διαλύματα),
• ήπιες ενοχλήσεις του δέρματος (εξωτερική χρήση).

Για το χαμομήλι δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της EFSA, που να αφορά τον ύπνο, το άγχος ή το στομάχι. Γι' αυτό δεν μπορούμε να πούμε ότι «θεραπεύει» ή «προλαμβάνει» κάτι. Μιλάμε για ένα παραδοσιακό ρόφημα που πολλοί βρίσκουν ευχάριστο και χαλαρωτικό ως ρουτίνα.

Πώς χρησιμοποιείται

Μπορώ να πίνω χαμομήλι κάθε μέρα;

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες το χαμομήλι ως ρόφημα θεωρείται γενικά καλά ανεκτό (NIH NCCIH, Mayo Clinic). Δεν έχει καθοριστεί επίσημο ανώτατο όριο ημερήσιας κατανάλωσης, και η αντίδραση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν παρατηρήσετε φαγούρα, δυσφορία ή ναυτία, σταματήστε. Αν πίνετε χαμομήλι κάθε μέρα για να κοιμηθείτε ή να ηρεμήσετε και δεν βλέπετε βελτίωση, αξίζει να μιλήσετε με τον γιατρό για την αιτία. Δείτε επίσης τη σελίδα μας για το άγχος και τον ύπνο και το άρθρο Πράσινο τσάι και ιδιότητες.

Ποιοι πρέπει να προσέχουν

• Αλλεργία στην οικογένεια Asteraceae (μαργαρίτα, αμβροσία, χρυσάνθεμο, καλέντουλα): μπορεί να υπάρξει διασταυρούμενη αντίδραση, με φαγούρα, εξάνθημα ή δύσπνοια. Στην περίπτωση δύσπνοιας ή πρηξίματος προσώπου καλέστε το 112.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Ρωτήστε τον γιατρό σας πριν από τακτική χρήση ή συμπληρώματα.
• Βρέφη και μικρά παιδιά: συμβουλευτείτε τον παιδίατρο, ιδίως για βρέφη. Μην δίνετε βότανα για να «ηρεμήσει» ένα βρέφος χωρίς οδηγία.
• Φάρμακα: σύμφωνα με το NIH NCCIH και τη Mayo Clinic υπάρχουν αναφορές αλληλεπίδρασης με αντιπηκτικά (π.χ. βαρφαρίνη) και ηρεμιστικά. Αν παίρνετε τέτοια φάρμακα, ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό πριν από τακτική χρήση συμπληρωμάτων ή πυκνών εκχυλισμάτων.
• Προ εγχείρησης: ενημερώστε τον χειρουργό για βότανα και συμπληρώματα που παίρνετε.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Αν αγοράζετε χαμομήλι σε φακελάκια, προτιμήστε προϊόντα με καθαρά άνθη και ξεκάθαρη ετικέτα. Το χαμομήλι δεν αντικαθιστά τη διερεύνηση ενός συμπτώματος που επιμένει. Αν το στομάχι ή ο ύπνος σας ενοχλούν συχνά, δείτε τις σελίδες μας για τη δυσπεψία και τα πεπτικά, και ρωτήστε μας.

Πότε να πάτε στον γιατρό

• Έχετε επίμονο ή επαναλαμβανόμενο στομαχόπονο, εμετούς, αίμα στα κόπρανα ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Ο πόνος στην κοιλιά είναι έντονος ή συνοδεύεται από πυρετό.
• Ο πονόλαιμος διαρκεί πάνω από λίγες ημέρες ή υπάρχει δυσκολία στην κατάποση.
• Έχετε αϋπνία που κρατά εβδομάδες ή επηρεάζει την καθημερινότητά σας.
• Εμφανίσατε εξάνθημα, φαγούρα ή πρήξιμο μετά από χαμομήλι.

Συχνές ερωτήσεις

Το χαμομήλι κάνει να κοιμάμαι καλύτερα;

Πολλοί το χρησιμοποιούν ως βραδινό ρόφημα ρουτίνας. Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της EFSA για τον ύπνο και τα δεδομένα από μελέτες είναι περιορισμένα.

Μπορούν τα παιδιά να πίνουν χαμομήλι;

Για βρέφη και μικρά παιδιά ρωτήστε τον παιδίατρο. Για κάθε ηλικία ρωτήστε τον παιδίατρο, ιδίως αν το παιδί έχει αλλεργίες σε φυτά της οικογένειας Asteraceae.

Το χαμομήλι είναι ασφαλές στην εγκυμοσύνη;

Τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Ρωτήστε τον γιατρό σας, ειδικά αν σκοπεύετε να το πίνετε τακτικά.

Έχει παρενέργειες;

Σπάνια. Η πιο γνωστή είναι η αλλεργική αντίδραση σε άτομα με ευαισθησία στα φυτά της οικογένειας Asteraceae.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Πηγές

• EMA / HMPC – Community herbal monograph on Matricaria recutita L., flos
• NIH NCCIH – Chamomile
• Mayo Clinic – Chamomile (Drugs and Supplements)
• EFSA – Register of nutrition and health claims (botanicals)
• ΕΟΦ – Φυτικά προϊόντα και συμπληρώματα διατροφής

Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Αν έχετε απορία για βότανα και φάρμακα που παίρνετε, Στείλτε μας μήνυμα.