Βαλεριάνα: τι είναι, παραδοσιακή χρήση και προφυλάξεις

Η βαλεριάνα είναι από τα πιο γνωστά βότανα που ακούμε στο φαρμακείο, συχνά σε συνδυασμό με θέματα άγχους και ύπνου. Η αναζήτηση «βαλεριάνα» (και «valeriana») είναι πολύ συχνή, αλλά οι πληροφορίες που κυκλοφορούν είναι συχνά υπερβολικές. Εδώ θα δούμε τι ακριβώς είναι το φυτό, τι αναφέρουν οι ευρωπαϊκές αρχές, ποια η διαφορά ανάμεσα σε «παραδοσιακό φυτικό φάρμακο» και «συμπλήρωμα διατροφής», και ποιες προφυλάξεις ισχύουν. Δεν θα βρείτε εδώ υποσχέσεις θεραπείας: η βαλεριάνα δεν είναι θεραπεία για αϋπνία ή αγχώδη διαταραχή.

Τι είναι η βαλεριάνα

Η Valeriana officinalis L. είναι πολυετές φυτό της Ευρώπης και της Ασίας. Το φαρμακευτικό υλικό προέρχεται από τη ρίζα και το ριζώμα του, που περιέχουν πτητικό έλαιο, βαλεποτριάτες και άλλες ενώσεις. Χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε αφεψήματα, ξηρά εκχυλίσματα και βάμματα. Ξεχωρίζει από τη χαρακτηριστική έντονη μυρωδιά της ξηρής ρίζας.

Τι ισχύει στην Ευρώπη: φάρμακο ή συμπλήρωμα;

Η διάκριση είναι ουσιώδης:

Έτσι, σε αυτό το άρθρο δεν προωθούμε συγκεκριμένο προϊόν. Αν ενδιαφέρεστε για ένα παραδοσιακό φυτικό φάρμακο, η επιλογή και η χρήση γίνονται με οδηγία φαρμακοποιού ή γιατρού και με προσεκτική ανάγνωση του φύλλου οδηγιών. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Τι δείχνουν οι μελέτες

Οι κλινικές μελέτες για τη βαλεριάνα και τον ύπνο έχουν αντιφατικά αποτελέσματα και χαμηλή ποιότητα τεκμηρίωσης. Το αμερικανικό NCCIH αναφέρει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να βγει ασφαλές συμπέρασμα ότι βοηθά στην αϋπνία. Αυτός είναι και ο λόγος που η EMA την κατατάσσει στη «παραδοσιακή χρήση». Μην περιμένετε άμεσο ή εγγυημένο αποτέλεσμα.

Προφυλάξεις και αλληλεπιδράσεις

• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: η ασφάλεια δεν έχει τεκμηριωθεί· αποφεύγεται χωρίς ιατρική οδηγία.
• Παιδιά κάτω των 12 ετών: δεν συστήνεται.
• Υπνηλία και οδήγηση: μπορεί να προκαλέσει υπνηλία. Προσοχή σε οδήγηση και μηχανήματα.
• Αλκοόλ και καταστολή: η ταυτόχρονη χρήση με αλκοόλ ή με φάρμακα που καταστέλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα (υπνωτικά, αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά που προκαλούν νύστα, οπιοειδή) μπορεί να ενισχύσει την καταστολή. Ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό για ό,τι παίρνετε.
• Ήπαρ: έχουν αναφερθεί σπάνιες περιπτώσεις ηπατικής βλάβης με προϊόντα που περιέχουν βαλεριάνα. Διακόψτε και ζητήστε βοήθεια αν εμφανιστεί κίτρινος χρωματισμός δέρματος ή ματιών, σκουρόχρωμα ούρα ή έντονος κνησμός.
• Χειρουργείο: πείτε στον αναισθησιολόγο ότι παίρνετε βότανα· συνήθως ζητείται διακοπή πριν την επέμβαση.
• Ανεπιθύμητες ενέργειες: ζάλη, πονοκέφαλος, γαστρεντερικά ενοχλήματα, αίσθημα «βαρύτητας» το επόμενο πρωί.
• Αλλεργίες: αποφύγετε τη βαλεριάνα αν έχετε αλλεργία στο φυτό ή σε συναφή φυτά.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι «είναι φυσικό, άρα αθώο». Τα βότανα έχουν δράση και αλληλεπιδράσεις.
• Να συνδυάζουμε πολλά βότανα και ηρεμιστικά μαζί χωρίς ενημέρωση.
• Να καλύπτουμε με βότανο μια χρόνια αϋπνία ή αγχώδη διαταραχή, καθυστερώντας τη διάγνωση.
• Να αγοράζουμε προϊόντα αγνώστου προέλευσης από το διαδίκτυο, χωρίς σήμανση και χωρίς έλεγχο.

Συνήθειες ύπνου που έχουν στήριξη

Πριν ή παράλληλα με οποιοδήποτε προϊόν, οι οδηγίες (NHS, NICE) δίνουν έμφαση στην υγιεινή του ύπνου: σταθερό ωράριο, περιορισμός καφεΐνης και αλκοόλ το απόγευμα, σκοτεινός και δροσερός χώρος, αποφυγή οθονών πριν τον ύπνο, και φυσική δραστηριότητα την ημέρα. Οι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας αφορούν συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά και όχι βότανα, και ισχύουν μόνο για προϊόντα που αποτελούν τουλάχιστον πηγή του συστατικού (π.χ. το μαγνήσιο συμβάλλει στη μείωση της κόπωσης και της κούρασης). Δείτε τις κατηγορίες άγχος, στρες και ύπνος και άγχος και αϋπνία.

Πότε να πάτε στον γιατρό

• Αν η δυσκολία στον ύπνο διαρκεί περισσότερο από 3–4 εβδομάδες ή επηρεάζει την καθημερινότητα και την εργασία σας.
• Αν υπάρχουν έντονο άγχος, κατάθλιψη, πανικός ή σκέψεις αυτοτραυματισμού· σε επείγουσα ανάγκη καλέστε 112.
• Αν ροχαλίζετε έντονα με παύσεις στην αναπνοή (πιθανή άπνοια ύπνου), ή έχετε ανήσυχα πόδια.
• Αν είστε έγκυος, θηλάζετε, παίρνετε φάρμακα ή έχετε ηπατική νόσο.
• Αν μετά τη λήψη βοτάνου εμφανιστούν εξάνθημα, πρήξιμο, δύσπνοια, ίκτερος ή έντονη ζάλη.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Φέρτε στον φαρμακοποιό τη λίστα με όλα όσα παίρνετε (φάρμακα, βότανα, συμπληρώματα) πριν δοκιμάσετε κάτι νέο. Η εκτίμηση των αλληλεπιδράσεων είναι το πιο πολύτιμο που μπορούμε να προσφέρουμε. Για γενικές ερωτήσεις μπορείτε να μας γράψετε από τη φόρμα επικοινωνίας.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η βαλεριάνα και σε τι χρησιμοποιείται;

Είναι το φυτό Valeriana officinalis, από τη ρίζα του οποίου παρασκευάζονται παραδοσιακά αφεψήματα και εκχυλίσματα. Κατά την EMA έχει παραδοσιακή χρήση για την ανακούφιση από ήπια νευρική ένταση και τη διευκόλυνση του ύπνου, χωρίς τεκμηρίωση αποτελεσματικότητας από κλινικές μελέτες.

Υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για τη βαλεριάνα;

Όχι. Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για τη βαλεριάνα σε τρόφιμα και συμπληρώματα διατροφής.

Μπορεί η βαλεριάνα να πηγαίνει με φάρμακα για τον ύπνο;

Όχι χωρίς ενημέρωση γιατρού ή φαρμακοποιού. Μπορεί να ενισχύσει την καταστολή υπνωτικών, ηρεμιστικών και αλκοόλ.

Είναι ασφαλής στην εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό;

Η ασφάλεια δεν έχει τεκμηριωθεί, γι' αυτό αποφεύγεται χωρίς ιατρική οδηγία.

Πόσο καιρό μπορώ να τη χρησιμοποιώ;

Εξαρτάται από το προϊόν και το φύλλο οδηγιών του. Αν τα προβλήματα επιμένουν πέραν των 2 εβδομάδων, απευθυνθείτε στον γιατρό.

Πηγές

• EMA / HMPC: «Community herbal monograph on Valeriana officinalis L., radix» (παραδοσιακή χρήση)
• EFSA / Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Μητρώο ισχυρισμών υγείας (Καν. 1924/2006) – βοτανικές ουσίες σε αναμονή
• NIH – NCCIH: «Valerian»
• NHS: «Insomnia» και «How to get to sleep»
• Mayo Clinic: «Valerian (Valeriana officinalis)»

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Έχετε απορία για βότανα, συμπληρώματα ή αλληλεπιδράσεις; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει ο φαρμακοποιός μας.