Χαμηλός αιματοκρίτης: τι σημαίνει, αιτίες και ποια φάρμακα τον επηρεάζουν

Ο χαμηλός αιματοκρίτης στις εξετάσεις αίματος προκαλεί συχνά ανησυχία. Εδώ εξηγούμε τι δείχνει ο αιματοκρίτης, ποιες είναι οι συνηθισμένες αιτίες, πώς σχετίζεται με τη φεριτίνη και με ποιες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να συνδέεται, καθώς και πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.

Τι είναι ο αιματοκρίτης

Ο αιματοκρίτης (Hct) είναι το ποσοστό του αίματος που καταλαμβάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανά εργαστήριο, ηλικία και φύλο· ενδεικτικά, γύρω στο 40–50% στους άνδρες και 36–44% στις γυναίκες. Η τιμή ερμηνεύεται μαζί με την αιμοσφαιρίνη (Hb), τον αριθμό ερυθρών και τους δείκτες μεγέθους τους. Μόνος του ο αιματοκρίτης δεν δίνει διάγνωση.

Πιθανές αιτίες χαμηλού αιματοκρίτη

• Έλλειψη σιδήρου, συχνότερη αιτία αναιμίας, π.χ. από έντονες περιόδους, χαμηλή πρόσληψη ή απώλειες από το πεπτικό.
• Έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Απώλεια αίματος, ορατή ή κρυφή (π.χ. από το στομάχι ή το έντερο).
• Χρόνια νοσήματα: νεφρική νόσος, φλεγμονώδη νοσήματα, θυρεοειδής.
• Εγκυμοσύνη, λόγω αραίωσης του αίματος.
• Παθήσεις του μυελού των οστών ή αυξημένη καταστροφή ερυθρών (αιμόλυση), σπανιότερα.

Φεριτίνη: η «αποθήκη» σιδήρου

Η φεριτίνη δείχνει πόσο σίδηρο έχει αποθηκεύσει ο οργανισμός. Χαμηλή φεριτίνη υποδηλώνει έλλειψη σιδήρου, συχνά πριν πέσει ο αιματοκρίτης. Προσοχή όμως: η φεριτίνη ανεβαίνει σε φλεγμονή, οπότε μια «φυσιολογική» τιμή δεν αποκλείει πάντα έλλειψη. Την ερμηνεία την κάνει ο γιατρός.

Ποια φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τον αιματοκρίτη

Πραγματολογικά, ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να συνδέονται με πτώση του αιματοκρίτη, συνήθως έμμεσα:

Ποτέ μη διακόπτετε φάρμακο χωρίς τον γιατρό σας. Αν έχετε χαμηλό αιματοκρίτη και παίρνετε τέτοια αγωγή, φέρτε τις εξετάσεις και τη λίστα των φαρμάκων σας στον γιατρό.

«Με πόσο αιματοκρίτη κινδυνεύει κάποιος;»

Δεν υπάρχει ένας «αριθμός-όριο» που μπορεί κανείς να κρίνει μόνος του. Ο κίνδυνος εξαρτάται από το πόσο γρήγορα έπεσε ο αιματοκρίτης (η απότομη απώλεια αίματος είναι πολύ πιο επικίνδυνη από τη σταδιακή πτώση), από την αιτία, την καρδιά, τους πνεύμονες και την ηλικία. Άτομα με μακροχρόνια αναιμία ανέχονται συχνά χαμηλές τιμές, ενώ μια απότομη αιμορραγία μπορεί να είναι επείγουσα ακόμη και με μικρότερη πτώση. Γι' αυτό η τιμή αξιολογείται πάντα από γιατρό.

Πότε είναι επείγον

Καλέστε αμέσως το 112 ή το 166 αν υπάρχει:

• Πόνος στο στήθος ή δύσπνοια σε ηρεμία.
• Λιποθυμία, σύγχυση ή πολύ γρήγορος παλμός.
• Αιματέμεση ή μαύρα, πισσώδη κόπρανα ή αίμα από το ορθό.
• Πολύ έντονη αιμορραγία, π.χ. από τον κόλπο.
• Έντονη ωχρότητα με ζάλη και αδυναμία.

Πότε να δείτε γιατρό

• Κούραση που δεν υποχωρεί, ωχρότητα, ζάλη, κρύα άκρα, εύκολο λαχάνιασμα.
• Έντονες ή παρατεταμένες περίοδοι.
• Αλλαγές στις κενώσεις ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Εγκυμοσύνη ή ιστορικό αναιμίας στην οικογένεια.

Σίδηρος: τι ισχύει για τα συμπληρώματα

Σύμφωνα με τον Καν. 432/2012, για προϊόντα που αποτελούν τουλάχιστον πηγή σιδήρου, ο σίδηρος συμβάλλει στον φυσιολογικό σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων και αιμοσφαιρίνης, στη φυσιολογική μεταφορά οξυγόνου στον οργανισμό, στη φυσιολογική γνωστική λειτουργία, στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού, στην ελάττωση της κούρασης και της κόπωσης και στη διαδικασία της κυτταρικής διαίρεσης. Ομοίως, για προϊόντα που αποτελούν τουλάχιστον πηγή της αντίστοιχης ουσίας, η βιταμίνη Β12 συμβάλλει στον φυσιολογικό σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων και τα φολικά στη φυσιολογική αιμοποίηση. Δεν παίρνουμε σίδηρο «στα τυφλά»: πρώτα βρίσκουμε την αιτία με εξετάσεις, γιατί ο πλεονασμός δεν είναι ακίνδυνος και η απώλεια αίματος δεν διορθώνεται με συμπλήρωμα. Δείτε τα μέταλλα και ιχνοστοιχεία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος είναι ο φυσιολογικός αιματοκρίτης;

Ενδεικτικά 40–50% στους άνδρες και 36–44% στις γυναίκες, με διαφορές ανά εργαστήριο. Η τιμή κρίνεται από τον γιατρό.

Ποια φάρμακα ρίχνουν τον αιματοκρίτη;

Συνήθως όσα προκαλούν αιμορραγία ή επηρεάζουν τον μυελό των οστών, όπως τα αντιπηκτικά, τα ΜΣΑΦ ή ορισμένα χημειοθεραπευτικά. Δεν διακόπτονται χωρίς τον γιατρό.

Χαμηλός αιματοκρίτης σημαίνει πάντα αναιμία;

Συχνά συνδέεται με αναιμία, αλλά ο γιατρός την επιβεβαιώνει με την αιμοσφαιρίνη και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Τι σημαίνει χαμηλή φεριτίνη;

Δείχνει μειωμένα αποθέματα σιδήρου. Χρειάζεται αναζήτηση της αιτίας από τον γιατρό.

Πώς ανεβαίνει ο αιματοκρίτης;

Εξαρτάται από την αιτία. Ο γιατρός προσδιορίζει τι λείπει ή τι χάνεται.

Μπορώ να πάρω σίδηρο μόνος μου;

Καλύτερα μετά από εξετάσεις και συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, ιδίως σε εγκυμοσύνη ή αν παίρνετε άλλα φάρμακα.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Πηγές

• NHS: Iron deficiency anaemia και Anaemia
• NICE Clinical Knowledge Summaries: Anaemia, iron deficiency
• Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012, Ευρωπαϊκή Επιτροπή / EFSA
• Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ), Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA)

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.