Άλφα-λιποϊκό οξύ: συμπλήρωμα ή φάρμακο; Τι πρέπει να ξέρετε πριν το πάρετε

Στον πάγκο ακούω συχνά την ερώτηση: «Το άλφα-λιποϊκό οξύ είναι φάρμακο ή συμπλήρωμα;». Η απάντηση μπερδεύει, γιατί η ίδια ουσία μπορεί να είναι και τα δύο, ανάλογα με το πώς έχει εγκριθεί και για ποιο σκοπό πωλείται. Εδώ θα δείτε τι είναι το άλφα-λιποϊκό οξύ, πώς ξεχωρίζετε ένα συμπλήρωμα από ένα φάρμακο στη συσκευασία, τι δεν επιτρέπεται να υπόσχεται ένα συμπλήρωμα, ποιες προφυλάξεις ισχύουν και πότε χρειάζεται γιατρός.

Τι είναι το άλφα-λιποϊκό οξύ

Το άλφα-λιποϊκό οξύ (ALA, στα αγγλικά alpha-lipoic acid, και ως θειοκτικό οξύ, thioctic acid) είναι μια ουσία που παράγει ο ίδιος ο οργανισμός μας στα μιτοχόνδρια των κυττάρων. Βρίσκεται σε μικρές ποσότητες και στις τροφές, κυρίως δεσμευμένο σε πρωτεΐνες: σε εντόσθια (νεφρά, καρδιά, συκώτι) και σε φυλλώδη λαχανικά όπως το σπανάκι και το μπρόκολο. Οι ποσότητες από τη διατροφή είναι πολύ μικρότερες από τις δόσεις των συμπληρωμάτων.

Στην Ελλάδα κυκλοφορεί κυρίως ως συμπλήρωμα διατροφής. Σε ορισμένες άλλες χώρες της ΕΕ, η ίδια ουσία κυκλοφορεί και ως εγκεκριμένο φάρμακο. Αυτό είναι το «γκρίζο σημείο» που προκαλεί σύγχυση.

Συμπλήρωμα ή φάρμακο: τι κάνει τη διαφορά

Δεν αρκεί η ουσία. Αυτό που ξεχωρίζει ένα φάρμακο από ένα συμπλήρωμα είναι η άδεια κυκλοφορίας, ο προβλεπόμενος σκοπός χρήσης και οι ισχυρισμοί που επιτρέπεται να γίνονται. Ένα φάρμακο έχει περάσει αξιολόγηση αποτελεσματικότητας και ασφάλειας για συγκεκριμένη ένδειξη. Ένα συμπλήρωμα διατροφής είναι τρόφιμο: δεν προορίζεται να θεραπεύει ή να προλαμβάνει νόσο. Στην Ελλάδα απαιτείται μόνο γνωστοποίηση στον ΕΟΦ πριν κυκλοφορήσει. Η γνωστοποίηση δεν σημαίνει ότι ο ΕΟΦ έχει εγκρίνει την αποτελεσματικότητα ή την ασφάλεια του προϊόντος.

Στο κουτί που κρατάτε, λοιπόν, ψάξτε την ένδειξη «Συμπλήρωμα διατροφής» και τον αριθμό γνωστοποίησης του ΕΟΦ. Αν πρόκειται για φάρμακο, θα δείτε αριθμό άδειας κυκλοφορίας και θα υπάρχει Φύλλο Οδηγιών Χρήσης. Δεν συστήνουμε εδώ κανένα φάρμακο· αν σας ενδιαφέρει συνταγογραφούμενη αγωγή, θα την αποφασίσει ο γιατρός σας.

Τι δεν επιτρέπεται να υπόσχεται ένα συμπλήρωμα

Εδώ θέλω να είμαι σαφής: στο ενωσιακό Μητρώο θρεπτικών ισχυρισμών και ισχυρισμών υγείας δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το άλφα-λιποϊκό οξύ. Η EFSA έχει αξιολογήσει σχετικά αιτήματα το 2011 και δεν βρήκε επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση για κανένα (αρνητική γνώμη), γι' αυτό δεν εγκρίθηκε ισχυρισμός.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα συμπλήρωμα με άλφα-λιποϊκό οξύ δεν επιτρέπεται να παρουσιάζεται ως θεραπεία ή αντιμετώπιση παθήσεων, ούτε να υπονοεί τέτοιο αποτέλεσμα. Αν δείτε διαφήμιση ή ετικέτα που υπόσχεται κάτι τέτοιο, να είστε επιφυλακτικοί και να το συζητήσετε με φαρμακοποιό ή γιατρό.

Τι σημαίνει «retard»

Το «retard» (ή «ελεγχόμενης αποδέσμευσης») περιγράφει μια φαρμακοτεχνική μορφή: η ουσία απελευθερώνεται πιο αργά από το δισκίο, όχι όλη μαζί. Είναι χαρακτηριστικό της μορφής και όχι εγγύηση ποιότητας ή μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας. Μια ετικέτα με «retard» δεν σημαίνει ότι το προϊόν είναι «καλύτερο» ή «πιο ισχυρό».

Ασφάλεια: τι χρειάζεται προσοχή

• Σάκχαρο στο αίμα: υπάρχει πιθανός κίνδυνος υπογλυκαιμίας σε άτομα με διαβήτη που παίρνουν ινσουλίνη ή αντιδιαβητικά δισκία. Αν παίρνετε τέτοια αγωγή, μιλήστε πρώτα με τον γιατρό σας και μην αλλάξετε μόνοι σας τη θεραπεία σας.
• Αυτοάνοσο σύνδρομο ινσουλίνης (σύνδρομο Hirata): είναι σπάνιο. Η EFSA εξέτασε 49 δημοσιευμένα περιστατικά και εντόπισε συσχέτιση της κατανάλωσης άλφα-λιποϊκού οξέος (και ως συμπλήρωμα και ως φάρμακο) με το σύνδρομο, σε άτομα με ορισμένους γενετικούς πολυμορφισμούς που δεν γνωρίζει κανείς αν φέρει χωρίς γενετικό έλεγχο. Η EFSA δεν μπόρεσε να ορίσει δόση κάτω από την οποία ο κίνδυνος δεν υπάρχει. Στα περιστατικά, η κατάσταση υποχώρησε σε εβδομάδες έως μήνες μετά τη διακοπή.
• Αντιδράσεις και ενοχλήσεις: μπορεί να εμφανιστούν δερματικές αντιδράσεις (εξάνθημα, κνησμός, κνίδωση) ή γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Αν συμβεί, διακόψτε και ζητήστε συμβουλή.
• Εγκυμοσύνη, θηλασμός, παιδιά: όχι χωρίς σύσταση γιατρού. Τα δεδομένα είναι περιορισμένα και η χρήση πρέπει να γίνεται μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση.
• Άλλα φάρμακα: αν παίρνετε χρόνια αγωγή, ενημερώστε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σας πριν προσθέσετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα.

Συχνά λάθη

• Να αυτοθεραπεύετε συμπτώματα, όπως μούδιασμα ή κάψιμο στα πόδια, με συμπλήρωμα χωρίς να έχετε δει γιατρό.
• Να θεωρείτε ότι «αφού είναι φυσική ουσία, είναι ακίνδυνη».
• Να βασίζεστε στο «retard» ως ένδειξη ποιότητας.
• Να προσθέτετε το συμπλήρωμα σε αγωγή για διαβήτη χωρίς να το πείτε στον γιατρό.
• Να ξεπερνάτε τη δόση της ετικέτας ή να παίρνετε δύο προϊόντα με την ίδια ουσία.

Αν αποφασίσετε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας να πάρετε συμπλήρωμα: τι ελέγχετε

1. Βεβαιωθείτε ότι αναγράφεται «Συμπλήρωμα διατροφής» και ο αριθμός γνωστοποίησης του ΕΟΦ.
2. Διαβάστε πόσα mg άλφα-λιποϊκού οξέος περιέχονται ανά ημερήσια δόση (όχι ανά κάψουλα) και μην ξεπερνάτε τη δόση της ετικέτας.
3. Δείτε τη μορφή (απλή ή «retard») και τα υπόλοιπα συστατικά, π.χ. αν υπάρχουν αλλεργιογόνα.
4. Αποφύγετε προϊόντα που υπόσχονται θεραπεία ή αντιμετώπιση νόσου.
5. Ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας ότι το παίρνετε, ειδικά αν έχετε διαβήτη, είστε έγκυος ή θηλάζετε.

Αν αποφασίσετε μαζί με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας ότι ένα συμπλήρωμα σας ταιριάζει, θα βρείτε τα συμπληρώματα διατροφής του φαρμακείου ανά κατηγορία.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Πριν αγοράσετε, γράψτε σε ένα χαρτί γιατί θέλετε να το πάρετε και τι ενοχλήσεις έχετε. Συχνά ο λόγος που ψάχνει κάποιος το άλφα-λιποϊκό οξύ είναι ένα σύμπτωμα που θέλει πρώτα εκτίμηση από γιατρό. Αν αποφασίσετε να το δοκιμάσετε, ξεκινήστε μόνο ένα συμπλήρωμα τη φορά, για να βλέπετε πώς το αντέχετε, και πάντα έχοντας ενημερώσει τον γιατρό σας.

Πότε να δείτε γιατρό

• Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο ή πόνος στα χέρια ή στα πόδια: χρειάζονται ιατρική εκτίμηση και όχι αυτοθεραπεία με συμπλήρωμα.
• Αν έχετε διαβήτη και εμφανίσετε τέτοια συμπτώματα, μιλήστε με τον γιατρό σας.
• Σημάδια υπογλυκαιμίας (τρέμουλο, εφίδρωση, ζάλη, ταχυκαρδία, πείνα, σύγχυση) ενώ παίρνετε το συμπλήρωμα, ακόμη και αν δεν έχετε διαβήτη: σταματήστε το και ζητήστε ιατρική εκτίμηση. Σε σύγχυση ή απώλεια αισθήσεων καλέστε το 112.
• Δερματικό εξάνθημα, πρήξιμο ή δυσκολία στην αναπνοή μετά τη λήψη: διακοπή και άμεση ιατρική φροντίδα. Σε δυσκολία στην αναπνοή ή πρήξιμο στο πρόσωπο καλέστε το 112.

Συχνές ερωτήσεις

Το άλφα-λιποϊκό οξύ είναι φάρμακο;

Εξαρτάται από το προϊόν. Η ίδια ουσία μπορεί να κυκλοφορεί ως συμπλήρωμα διατροφής ή, σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, ως εγκεκριμένο φάρμακο. Στο κουτί ψάξτε την ένδειξη «Συμπλήρωμα διατροφής» και τον αριθμό γνωστοποίησης ΕΟΦ, ή την άδεια κυκλοφορίας και το Φύλλο Οδηγιών Χρήσης.

Υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το άλφα-λιποϊκό οξύ;

Όχι. Στο ενωσιακό μητρώο δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός για το άλφα-λιποϊκό οξύ, γι' αυτό ένα συμπλήρωμα δεν επιτρέπεται να υπόσχεται θεραπεία ή αντιμετώπιση παθήσεων.

Βρίσκεται άλφα-λιποϊκό οξύ στις τροφές;

Ναι, σε μικρές ποσότητες, κυρίως σε εντόσθια και σε φυλλώδη λαχανικά όπως το σπανάκι και το μπρόκολο. Παράγεται και από τον οργανισμό.

Μπορώ να το πάρω αν έχω διαβήτη;

Μόνο αφού το συζητήσετε με τον γιατρό σας, γιατί μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου και να χρειαστεί παρακολούθηση.

Επιτρέπεται στην εγκυμοσύνη ή στον θηλασμό;

Όχι χωρίς σύσταση γιατρού.

Τι σημαίνει «retard»;

Ότι η ουσία απελευθερώνεται πιο αργά. Είναι μορφή του προϊόντος και όχι εγγύηση ποιότητας.

Πηγές

• EFSA NDA Panel (2021). Scientific opinion on the relationship between intake of alpha-lipoic acid (thioctic acid) and the risk of insulin autoimmune syndrome. EFSA Journal 19(6):6577. doi:10.2903/j.efsa.2021.6577
• EFSA NDA Panel (2011). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to alpha-lipoic acid and protection of the nerve system (ID 3157) and increase in insulin sensitivity (ID 3158). EFSA Journal 9(6):2202. doi:10.2903/j.efsa.2011.2202
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Μητρώο θρεπτικών ισχυρισμών και ισχυρισμών υγείας (EU Register of nutrition and health claims)
• Linus Pauling Institute, Oregon State University – Micronutrient Information Center: Lipoic acid
• ΕΟΦ – Συμπληρώματα διατροφής και γνωστοποίηση

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.