Κοιλιοκάκη: συμπτώματα, διάγνωση και τι απαγορεύεται

Η κοιλιοκάκη είναι από τις παθήσεις που ακούω να μπερδεύονται περισσότερο στον πάγκο, με την «ευαισθησία στη γλουτένη» και με μια απλή δυσανεξία σε κάποια τρόφιμα. Στο παρόν άρθρο θα δούμε τι είναι, πώς διαγιγνώσκεται, τι πραγματικά «απαγορεύεται» στη διατροφή και πού χρειάζεται προσοχή. Η κοιλιοκάκη είναι ιατρική διάγνωση και η αντιμετώπισή της ανήκει στον γιατρό και στον διατροφολόγο· εδώ θα βρείτε πρακτική ενημέρωση.

Τι είναι η κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη (coeliac disease) είναι χρόνια αυτοάνοση νόσος του λεπτού εντέρου, στην οποία η κατανάλωση γλουτένης προκαλεί ανοσολογική αντίδραση και βλάβη του εντερικού βλεννογόνου. Γλουτένη είναι ένα σύμπλεγμα πρωτεϊνών που περιέχεται στο σιτάρι, στο κριθάρι και στη σίκαλη. Δεν πρόκειται για αλλεργία ούτε για παροδική δυσανεξία. Εμφανίζεται σε άτομα με γενετική προδιάθεση και μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Συμπτώματα: γιατί συχνά περνά απαρατήρητη

Τα συμπτώματα ποικίλλουν πολύ και δεν είναι πάντα πεπτικά.

• Πεπτικά: διάρροια ή δυσκοιλιότητα, φούσκωμα, κοιλιακό άλγος, ναυτία.
• Γενικά: κόπωση, αναιμία από έλλειψη σιδήρου, απώλεια βάρους, καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά.
• Άλλα: στοματικά έλκη, εξάνθημα με έντονο κνησμό (ερπητοειδής δερματίτιδα), πόνοι στις αρθρώσεις, ήπιες διαταραχές στα ηπατικά ένζυμα, οστεοπενία.

Κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν σχεδόν κανένα σύμπτωμα. Γι’ αυτό η νόσος συχνά διαγιγνώσκεται με καθυστέρηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση: μην ξεκινήσετε δίαιτα πριν από τις εξετάσεις

Το πιο συχνό λάθος: κάποιος υποψιάζεται κοιλιοκάκη, κόβει τη γλουτένη και μετά κάνει εξετάσεις. Οι εξετάσεις όμως (αντισώματα στο αίμα, όπως τα αντι-tTG IgA, και, ανάλογα με την περίπτωση, βιοψία λεπτού εντέρου) απαιτούν να καταναλώνετε γλουτένη, αλλιώς μπορεί να βγουν ψευδώς φυσιολογικές. Ο γαστρεντερολόγος ή ο παθολόγος θα σας καθοδηγήσει. Οι διεθνείς οδηγίες (ESPGHAN για παιδιά, ACG και NICE για ενήλικες) περιγράφουν τη σειρά των εξετάσεων, και σε ορισμένα παιδιά η διάγνωση τίθεται και χωρίς βιοψία, με κριτήρια.

Τι απαγορεύεται στην κοιλιοκάκη

Η μόνη αναγνωρισμένη αντιμετώπιση είναι η αυστηρή, δια βίου, δίαιτα χωρίς γλουτένη. Η «λίγη γλουτένη» δεν είναι ακίνδυνη: ακόμη και μικρές ποσότητες μπορούν να διατηρούν τη φλεγμονή του εντέρου.

Τι επιτρέπεται

Η εικόνα δεν είναι τόσο περιοριστική όσο φαίνεται. Φυσικά χωρίς γλουτένη είναι: φρούτα, λαχανικά, όσπρια, κρέας, ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά, ξηροί καρποί, ρύζι, καλαμπόκι, κινόα, φαγόπυρο, κεχρί, πατάτα και ελαιόλαδο. Για ψωμί και ζυμαρικά υπάρχουν εναλλακτικά προϊόντα χωρίς γλουτένη.

Διαβάζοντας τις ετικέτες

• Στην ΕΕ, ένα τρόφιμο μπορεί να φέρει την ένδειξη «χωρίς γλουτένη» όταν περιέχει έως 20 mg γλουτένης ανά kg (Κανονισμός (ΕΕ) 828/2014).
• Τα δημητριακά που περιέχουν γλουτένη πρέπει να επισημαίνονται υποχρεωτικά στη λίστα συστατικών (Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011), συνήθως με έντονη γραφή.
• Η ένδειξη «ίχνη» ή «μπορεί να περιέχει» υποδηλώνει πιθανή επιμόλυνση· συζητήστε με τον γιατρό ή διατροφολόγο σας πώς να τη χειρίζεστε.

Διασταυρούμενη επιμόλυνση στο σπίτι

Για να παραμείνει ένα γεύμα ασφαλές, χρειάζεται προσοχή στην κουζίνα: ξεχωριστή τοστιέρα ή χαρτί ψησίματος, καθαρά σκεύη, ξεχωριστά βούτυρο και μαρμελάδα (για να μη μπαίνουν ψίχουλα), προσεκτικό πλύσιμο επιφανειών. Στα εστιατόρια ενημερώνετε πάντα το προσωπικό.

Διατροφικές ελλείψεις και συμπληρώματα

Η αρχική βλάβη στο έντερο μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση σιδήρου, ασβεστίου, βιταμίνης D, φολικού οξέος και βιταμίνης B12. Ο γιατρός θα κάνει τον έλεγχο και θα ορίσει αν χρειάζεται κάτι. Συμπληρώματα όπως η βιταμίνη D συμβάλλουν στη φυσιολογική απορρόφηση/χρησιμοποίηση του ασβεστίου και του φωσφόρου και στη διατήρηση φυσιολογικών οστών, όμως δεν αντικαθιστούν τη δίαιτα ούτε αντιμετωπίζουν την κοιλιοκάκη. Επιλέξτε μόνο συμπληρώματα που δηλώνουν ρητά «χωρίς γλουτένη» και συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό. Δείτε επίσης την ενότητα προβιοτικά συμπληρώματα, με την επισήμανση ότι δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για τα προβιοτικά και ότι δεν αντικαθιστούν τη δίαιτα ούτε την ιατρική παρακολούθηση. Η δυσκοιλιότητα, ένα συχνό σύμπτωμα, εξετάζεται στη σελίδα δυσκοιλιότητα.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Επισκεφθείτε γιατρό (παθολόγο, γαστρεντερολόγο ή παιδίατρο) αν:

• έχετε επίμονα πεπτικά συμπτώματα για πάνω από 2–3 εβδομάδες,
• έχετε ανεξήγητη αναιμία, κόπωση ή απώλεια βάρους,
• ένα παιδί δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται ή έχει χρόνια διάρροια,
• έχετε συγγενή πρώτου βαθμού με κοιλιοκάκη (ο κίνδυνος είναι αυξημένος),
• έχετε άλλη αυτοάνοση πάθηση, όπως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ή θυρεοειδίτιδα.

Αν ήδη ακολουθείτε δίαιτα και συνεχίζετε να έχετε συμπτώματα, ενημερώστε τον γιατρό: μπορεί να υπάρχει κρυφή επιμόλυνση ή άλλη αιτία.

Συχνές ερωτήσεις

Τι διαφέρει η κοιλιοκάκη από την ευαισθησία στη γλουτένη;

Στην κοιλιοκάκη υπάρχει αυτοάνοση αντίδραση με βλάβη του εντέρου, που τεκμηριώνεται με εξετάσεις. Στη μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη τα συμπτώματα υπάρχουν, αλλά δεν διαπιστώνεται ούτε αυτοάνοση βλάβη ούτε αλλεργία στο σιτάρι. Η διάγνωση γίνεται από γιατρό.

Μπορώ να φάω λίγο ψωμί αν έχω κοιλιοκάκη;

Όχι. Ακόμη και μικρές ποσότητες γλουτένης μπορεί να προκαλούν βλάβη στο έντερο, ακόμη κι αν δεν νιώθετε συμπτώματα. Η δίαιτα πρέπει να είναι αυστηρή και δια βίου.

Είναι η κοιλιοκάκη κληρονομική;

Υπάρχει γενετική προδιάθεση, γι’ αυτό οι συγγενείς πρώτου βαθμού συχνά ελέγχονται. Δεν σημαίνει ότι όλοι οι συγγενείς θα νοσήσουν.

Περιέχουν γλουτένη τα φάρμακα και τα συμπληρώματα;

Ορισμένα έκδοχα μπορεί να προέρχονται από σιτάρι. Ελέγξτε το φύλλο οδηγιών και ρωτήστε τον φαρμακοποιό. Στα συμπληρώματα να ψάχνετε την ένδειξη «χωρίς γλουτένη». Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Πηγές

• NHS: Coeliac disease, Symptoms, Diagnosis, Treatment.
• ESPGHAN: Guidelines for diagnosing coeliac disease (2020).
• American College of Gastroenterology (ACG): Diagnosis and management of celiac disease.
• Κανονισμός (ΕΕ) 828/2014 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ένδειξη «χωρίς γλουτένη».
• Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές.
• Mayo Clinic: Celiac disease.

Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Για απορίες, Στείλτε μας μήνυμα.