Διατροφή και νεφρά: τι ισχύει για τις «απαγορευμένες» τροφές

Αναζητήσεις όπως «η διατροφή που σώζει τα νεφρά» ή «απαγορευμένες τροφές για τα νεφρά» δείχνουν πόσο πολλοί άνθρωποι ψάχνουν μια απλή λίστα του τύπου «φάτε αυτά, αποφύγετε εκείνα». Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη, και ακριβώς γι' αυτό αξίζει να την πούμε καθαρά: καμία διατροφή δεν «σώζει» τα νεφρά ούτε τα θεραπεύει. Η διατροφή μπορεί όμως να στηρίξει τη φροντίδα που ορίζει ο γιατρός σας και να βοηθήσει στον έλεγχο παραγόντων όπως η αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης, που επηρεάζουν την υγεία των νεφρών.

Τι κάνουν τα νεφρά και γιατί μας ενδιαφέρει η διατροφή

Τα νεφρά φιλτράρουν το αίμα, ρυθμίζουν το νερό και τα άλατα του οργανισμού (νάτριο, κάλιο, φώσφορο) και συμβάλλουν στη ρύθμιση της πίεσης. Όταν η λειτουργία τους είναι φυσιολογική, δεν χρειάζεται ειδική «δίαιτα νεφρών»: ισχύουν οι γενικές αρχές υγιεινής διατροφής. Όταν υπάρχει χρόνια νεφρική νόσος, ο γιατρός και ο διατροφολόγος μπορεί να προσαρμόσουν τη διατροφή ανάλογα με το στάδιο και τις εξετάσεις σας.

Γιατί δεν υπάρχει μία λίστα «απαγορευμένων» τροφών

Οι ανάγκες διαφέρουν πολύ από άτομο σε άτομο. Άλλο ο άνθρωπος με υγιή νεφρά που θέλει να τους προστατεύσει, άλλο ο ασθενής με νεφρική νόσο σταδίου 3, και τελείως άλλο αυτός που κάνει αιμοκάθαρση. Το κάλιο, για παράδειγμα, που σε πολλούς ανθρώπους είναι ωφέλιμο, σε προχωρημένη νεφρική νόσο μπορεί να χρειάζεται περιορισμό. Γι' αυτό μην ακολουθείτε λίστες από το διαδίκτυο χωρίς να ρωτήσετε τον νεφρολόγο σας.

Οι βασικοί «παίκτες» της νεφρικής διατροφής

Η παρουσία μιας τροφής στον πίνακα δεν σημαίνει ότι «απαγορεύεται». Σημαίνει ότι, αν έχετε νεφρική νόσο, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να προσέξετε την ποσότητα ή τη συχνότητα.

Αλάτι: το πιο κοινό σημείο για όλους

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά κατανάλωση λιγότερη από 5 γραμμάρια αλατιού (περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού) την ημέρα για τους ενήλικες. Η πίεση που ανεβαίνει με το πολύ αλάτι επιβαρύνει τα νεφρά και την καρδιά. Πρακτικά: διαβάστε τις ετικέτες, προτιμήστε φρέσκα υλικά, ψήστε με βότανα και λεμόνι αντί για αλάτι, και προσοχή στα «κρυφά» αλάτια (ψωμί, τυρί, αλλαντικά, έτοιμες σούπες).

Πρωτεΐνη: ούτε υπερβολές ούτε αυστηρές δίαιτες χωρίς λόγο

Οι πολύ πλούσιες σε πρωτεΐνη δίαιτες και τα συμπληρώματα πρωτεΐνης δεν είναι κατάλληλα για όλους, ειδικά αν υπάρχει νεφρική νόσος. Η επιτρεπόμενη ποσότητα καθορίζεται από τον νεφρολόγο ή τον διατροφολόγο με βάση το στάδιο, το βάρος και τις εξετάσεις. Μην ξεκινήσετε μόνοι σας υπερπρωτεϊνική δίαιτα αν έχετε προβλήματα νεφρών, και ρωτήστε πριν από οποιοδήποτε συμπλήρωμα πρωτεΐνης.

Υγρά και νερό

Για τον γενικό πληθυσμό, η επαρκής ενυδάτωση είναι σημαντική και η ποσότητα εξαρτάται από τη ζέστη, τη δραστηριότητα και την ηλικία. Σε άτομα με προχωρημένη νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή αιμοκάθαρση, όμως, ο γιατρός μπορεί να ορίσει όριο υγρών. Μη «πίνετε περισσότερο για να καθαρίσουν τα νεφρά» χωρίς ιατρική οδηγία αν έχετε διαγνωσμένο πρόβλημα.

Μεσογειακό πρότυπο: ένα καλό γενικό πλαίσιο

Για τη γενική υγεία (καρδιά, πίεση, διαβήτης) το μεσογειακό πρότυπο, με λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρι και ελαιόλαδο, είναι ένα ευρέως υιοθετούμενο πλαίσιο. Σε προχωρημένη νεφρική νόσο ο νεφρολόγος μπορεί να χρειαστεί να το προσαρμόσει, κυρίως ως προς το κάλιο και τον φώσφορο. Δείτε και το άρθρο μας για την μεσογειακή διατροφή και την καρδιαγγειακή υγεία.

Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τα νεφρά

• Αρτηριακή πίεση: η καλή ρύθμιση είναι από τα σημαντικότερα. Δείτε πληροφορίες για την υπέρταση.
• Σακχαρώδης διαβήτης: η καλή γλυκαιμική ρύθμιση προστατεύει τα νεφρά. Περισσότερα στην κατηγορία διαβήτη.
• Κάπνισμα και αλκοόλ: ο περιορισμός ωφελεί τη γενική υγεία.
• Φάρμακα: ορισμένα παυσίπονα και άλλα σκευάσματα μπορεί να επιβαρύνουν τα νεφρά όταν λαμβάνονται συχνά ή σε ευαίσθητα άτομα. Ρωτήστε πάντα γιατρό ή φαρμακοποιό πριν από χρήση.
• Συμπληρώματα και βότανα: όχι «ναι σε όλα». Ορισμένα προϊόντα δεν είναι κατάλληλα σε νεφρική νόσο. Ενημερώστε τον νεφρολόγο για ό,τι παίρνετε.

Νεφρολιθίαση: διαφορετικό θέμα

Αν το πρόβλημά σας είναι οι πέτρες στα νεφρά, οι διατροφικές οδηγίες διαφέρουν (π.χ. επαρκή υγρά, μέτριο αλάτι) και εξαρτώνται από τον τύπο λιθίασης. Διαβάστε περισσότερα στη σελίδα πέτρες νεφρού και στο άρθρο μας για τα ύποπτα σημάδια στα νεφρά.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Μιλήστε με γιατρό αν παρατηρήσετε:

• πρήξιμο στα πόδια, στους αστραγάλους ή γύρω από τα μάτια,
• αφρώδη ούρα, αίμα στα ούρα, αλλαγή στην ποσότητα ή στο χρώμα των ούρων,
• έντονη κόπωση, ναυτία, κνησμό χωρίς εμφανή αιτία,
• πόνο στη μέση ή στα πλευρά με πυρετό,
• υψηλή πίεση ή διαβήτη που δεν ελέγχονται.

Αν έχετε ήδη διάγνωση νεφρικής νόσου, δεν ξεκινάτε από μόνοι σας νέα δίαιτα, συμπλήρωμα ή αλλαγή υγρών χωρίς να ρωτήσετε τον νεφρολόγο σας.

Συχνές ερωτήσεις

Υπάρχει τροφή που «καθαρίζει» τα νεφρά;

Όχι. Τα νεφρά φιλτράρουν το αίμα μόνα τους. Καμία τροφή, ρόφημα ή «αποτοξίνωση» δεν τα καθαρίζει ή τα θεραπεύει. Μια ισορροπημένη διατροφή με λίγο αλάτι, λιγότερα επεξεργασμένα τρόφιμα και καλή ρύθμιση πίεσης και σακχάρου υποστηρίζει τη γενική υγεία.

Ποιες είναι οι απαγορευμένες τροφές για τα νεφρά;

Δεν υπάρχει καθολική λίστα. Σε νεφρική νόσο ο νεφρολόγος μπορεί να ζητήσει περιορισμό σε αλάτι, κάλιο, φώσφορο ή πρωτεΐνη, ανάλογα με το στάδιο και τις εξετάσεις. Για υγιή νεφρά ισχύει κυρίως η μείωση του αλατιού και των ιδιαίτερα επεξεργασμένων τροφών.

Πρέπει να πίνω πολύ νερό για τα νεφρά;

Η επαρκής ενυδάτωση είναι σημαντική για τους περισσότερους ανθρώπους. Αν όμως έχετε νεφρική ή καρδιακή ανεπάρκεια ή κάνετε αιμοκάθαρση, ο γιατρός μπορεί να ορίσει όριο υγρών. Ακολουθήστε τη δική του οδηγία.

Επιτρέπονται τα συμπληρώματα διατροφής στη νεφρική νόσο;

Μόνο κατόπιν συμβουλής του γιατρού. Ορισμένες βιταμίνες, μέταλλα και φυτικά σκευάσματα μπορεί να μην ενδείκνυνται όταν η νεφρική λειτουργία είναι μειωμένη. Ενημερώστε τον νεφρολόγο και τον φαρμακοποιό σας για ό,τι λαμβάνετε.

Πηγές

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO): Guideline, Sodium intake for adults and children
• KDIGO: Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease
• National Kidney Foundation (ΗΠΑ): Nutrition and Chronic Kidney Disease
• NHS: Chronic kidney disease, Living with
• Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία: ενημερωτικό υλικό για ασθενείς

Οι πληροφορίες είναι ενημερωτικές και δεν υποκαθιστούν την ιατρική ή διατροφολογική συμβουλή. Για απορίες σχετικά με προϊόντα φαρμακείου και διατροφή, Στείλτε μας μήνυμα και θα απαντήσει φαρμακοποιός.