Νεφρά: τρία ύποπτα σημάδια, πού βρίσκονται και τι προσέχουμε

Τα νεφρά δουλεύουν αθόρυβα, και αυτό είναι το πρόβλημα: όταν κάτι δεν πάει καλά, πολλές φορές δεν πονάνε και δεν «φωνάζουν» νωρίς. Γι' αυτό αξίζει να ξέρουμε πού βρίσκονται, τι κάνουν και ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή. Στο άρθρο θα δούμε τα τρία σημάδια που αναφέρονται συχνότερα, τις εξετάσεις που ζητά ο γιατρός και τις καθημερινές συνήθειες που φροντίζουν τα νεφρά. Είναι πληροφοριακό κείμενο και δεν αποτελεί διάγνωση.

Πού βρίσκονται τα νεφρά και τι κάνουν

Έχουμε δύο νεφρά, σε σχήμα φασολιού και μέγεθος περίπου γροθιάς. Βρίσκονται στην πίσω πλευρά της κοιλιακής κοιλότητας, ένα σε κάθε πλευρά της σπονδυλικής στήλης, λίγο κάτω από τα πλευρά. Ο πόνος των νεφρών τις περισσότερες φορές νιώθεται στην πλάτη ή στα πλάγια, και όχι χαμηλά στη μέση, όπου συχνότερα είναι μυϊκό πρόβλημα.

Η δουλειά τους είναι πολλαπλή:

• φιλτράρουν το αίμα και απομακρύνουν άχρηστες ουσίες και περίσσεια υγρών με τα ούρα
• βοηθούν στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης
• ισορροπούν τα ανόργανα άλατα, όπως νάτριο και κάλιο
• συμμετέχουν στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη μεταβολική ενεργοποίηση της βιταμίνης D

Σύμφωνα με το αμερικανικό NIDDK, τα νεφρά φιλτράρουν καθημερινά μεγάλες ποσότητες αίματος (περίπου 190 λίτρα υγρού την ημέρα), από τα οποία περίπου 2 λίτρα γίνονται ούρα. Γιατί λοιπόν τα σημάδια δεν είναι πάντα νωρίς εμφανή; Επειδή ο οργανισμός αντέχει να λειτουργεί με μειωμένη νεφρική λειτουργία για καιρό, χωρίς να δίνει συμπτώματα.

Τα τρία ύποπτα σημάδια

1. Αλλαγές στα ούρα

Είναι το σημάδι που φαίνεται πιο εύκολα. Προσέξτε:

• αφρώδη ούρα που επιμένουν (μπορεί να σχετίζεται με πρωτεΐνη, αλλά και με απλή ταχεία ούρηση)
• αίμα στα ούρα ή ροζ, κόκκινο ή σκούρο καφέ χρώμα
• αύξηση ή μείωση της ποσότητας, ιδίως η ανάγκη να ουρήσετε πολλές φορές τη νύχτα
• καύσος ή πόνος κατά την ούρηση

Σκούρα ούρα μπορούν να είναι απλά σημάδι ότι δεν ήπιατε αρκετά νερό. Αν όμως η αλλαγή επιμένει παρά την επαρκή ενυδάτωση ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, χρειάζεται εξέταση.

2. Πρήξιμο (οίδημα)

Όταν τα νεφρά δεν αποβάλλουν αρκετό νάτριο και υγρά, το υγρό μπορεί να συγκεντρωθεί στους ιστούς. Εμφανίζεται συχνότερα στα πέλματα, τους αστραγάλους και τις κνήμες, ή γύρω από τα μάτια το πρωί. Πρήξιμο υπάρχει και σε καρδιακά, ηπατικά και φλεβικά προβλήματα ή σε μακρά ορθοστασία, άρα δεν σημαίνει από μόνο του νεφρική νόσο· όμως δικαιολογεί ιατρικό έλεγχο, ιδίως αν είναι καινούργιο ή επιδεινώνεται.

3. Επίμονη κούραση και γενική αδιαθεσία

Όταν τα νεφρά φιλτράρουν λιγότερο, άχρηστες ουσίες συσσωρεύονται και μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, μειωμένη όρεξη, ναυτία, κνησμός (φαγούρα) χωρίς εμφανές αίτιο, κράμπες και διαταραχές ύπνου. Η κούραση είναι ασαφές σύμπτωμα με δεκάδες αιτίες, από έλλειψη ύπνου έως αναιμία ή θυρεοειδή, γι' αυτό η συμβουλή δεν είναι «φοβηθείτε» αλλά «ελέγξτε αν επιμένει».

Γιατί η νεφρική νόσος συχνά δεν δίνει σημάδια

Η χρόνια νεφρική νόσος στα αρχικά στάδια συχνά δεν έχει καθόλου συμπτώματα. Γι' αυτό η πρόληψη στηρίζεται στον έλεγχο των παραγόντων κινδύνου:

Ποιες εξετάσεις ζητά ο γιατρός

• Κρεατινίνη ορού και eGFR: εκτιμούν πόσο καλά φιλτράρουν τα νεφρά
• Ουρία αίματος: συμπληρωματική ένδειξη, που ερμηνεύεται μαζί με άλλες τιμές
• Γενική ούρων: ανιχνεύει αίμα, πρωτεΐνη, λευκά αιμοσφαίρια
• Λευκωματίνη/κρεατινίνη ούρων: ανιχνεύει πρώιμη απώλεια πρωτεΐνης
• Υπερηχογράφημα νεφρών: δείχνει μέγεθος, δομή, πέτρες ή αποφράξεις

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται από τον γιατρό, με βάση το ιστορικό και το εύρος του εργαστηρίου.

Καθημερινές συνήθειες που φροντίζουν τα νεφρά

• Επαρκής ενυδάτωση: πιείτε νερό σύμφωνα με τις ανάγκες και τη ζέστη, εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει περιορισμό υγρών.
• Λιγότερο αλάτι: η περίσσεια νατρίου ανεβάζει την πίεση. Ο ΠΟΥ συστήνει λιγότερο από 5 γραμμάρια αλάτι την ημέρα.
• Έλεγχος πίεσης και σακχάρου: ένα σπιτικό πιεσόμετρο και ένα μηχάνημα σακχάρου, από τα διαγνωστικά, βοηθούν στην τακτική παρακολούθηση όταν το συστήσει ο γιατρός.
• Προσοχή στα φάρμακα και τα συμπληρώματα: μην παίρνετε παυσίπονα ή σκευάσματα για μεγάλο διάστημα χωρίς να ρωτήσετε, ειδικά αν έχετε ήδη νεφρικό ζήτημα ή παίρνετε αγωγή. Πολλά συμπληρώματα και βότανα δεν ενδείκνυνται σε νεφρική δυσλειτουργία.
• Κίνηση, υγιές βάρος, χωρίς κάπνισμα.

Και οι ουρολοιμώξεις;

Η κυστίτιδα (λοίμωξη της κύστης) δεν είναι ίδια με νεφρική νόσο, ωστόσο μια ουρολοίμωξη που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να ανέβει προς τα νεφρά. Συμπτώματα όπως καύσος, συχνουρία και αίσθημα πίεσης δικαιολογούν επικοινωνία με τον γιατρό σας. Στην κατηγορία ουρολοιμώξεις θα βρείτε συμπληρώματα που μπορείτε να συζητήσετε με τον φαρμακοποιό σας, όχι όμως υποκατάστατο της εξέτασης όταν υπάρχουν συμπτώματα.

Πότε να δείτε γιατρό

• αίμα στα ούρα ή έντονα σκούρα ούρα
• πρήξιμο που εμφανίζεται ξαφνικά ή επιδεινώνεται, ιδίως με δύσπνοια
• επίμονη κούραση, κνησμός ή ναυτία χωρίς εξήγηση
• έντονος πόνος στο πλάι ή την πλάτη, ιδίως με πυρετό και ρίγη (πιθανή νεφρική λοίμωξη)
• πολύ μειωμένα ούρα
• υψηλή πίεση ή διαβήτης και δεν έχετε κάνει πρόσφατα έλεγχο νεφρών

Αν υπάρχει πυρετός με πόνο στο πλάι ή έντονη συμπτωματολογία, μην περιμένετε ραντεβού της επόμενης εβδομάδας.

Συχνές ερωτήσεις

Πού βρίσκονται τα νεφρά;

Βρίσκονται στην πίσω πλευρά της κοιλιάς, ένα δεξιά και ένα αριστερά της σπονδυλικής στήλης, λίγο κάτω από το τελευταίο πλευρό. Το δεξί είναι συνήθως ελαφρώς χαμηλότερα λόγω του ήπατος.

Πονάνε τα νεφρά όταν δεν λειτουργούν καλά;

Όχι απαραίτητα. Η χρόνια νεφρική νόσος συχνά δεν πονά. Πόνος εμφανίζεται κυρίως σε πέτρες, λοιμώξεις ή απόφραξη.

Πόσο νερό πρέπει να πίνω;

Δεν υπάρχει ενιαίος αριθμός για όλους. Εξαρτάται από τη ζέστη, τη δραστηριότητα και την υγεία σας. Ένας πρακτικός οδηγός είναι τα ανοιχτόχρωμα ούρα. Αν έχετε καρδιακή ή νεφρική πάθηση, ακολουθήστε τις οδηγίες του γιατρού σας.

Μπορώ να «καθαρίσω» τα νεφρά με βότανα ή detox;

Δεν υπάρχει τεκμηριωμένος ισχυρισμός ότι κάποιο προϊόν «καθαρίζει» τα νεφρά. Τα νεφρά δεν χρειάζονται detox και ορισμένα βότανα μπορούν να τα βλάψουν. Ρωτήστε πάντα πριν χρησιμοποιήσετε οτιδήποτε.

Συμπέρασμα

Αλλαγές στα ούρα, νέο πρήξιμο και επίμονη κούραση δεν σημαίνουν αυτόματα νεφρική νόσο, αλλά αξίζουν έναν απλό έλεγχο. Τα άτομα με διαβήτη, υπέρταση ή οικογενειακό ιστορικό πρέπει να κάνουν εξετάσεις ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Αν θέλετε να συζητήσουμε για τα καθημερινά σας βήματα ή τα όργανα μέτρησης, στείλτε μας μήνυμα.

Πηγές

• NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases), Chronic Kidney Disease και How your kidneys work
• NHS, Chronic kidney disease – symptoms (nhs.uk)
• KDIGO, Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of CKD
• World Health Organization (WHO), Salt reduction fact sheet
• Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία (ened.gr)