Στοματίτιδα και άφθες στο στόμα: αιτίες, τι βοηθά και πότε χρειάζεται οδοντίατρος ή γιατρός

Οι άφθες είναι μικρά, επώδυνα έλκη μέσα στο στόμα, στα μάγουλα, στα χείλη, στη γλώσσα ή στα ούλα. Η στοματίτιδα είναι ο ευρύτερος όρος για τη φλεγμονή του βλεννογόνου του στόματος. Είναι πολύ συχνές, δεν είναι σοβαρές και συνήθως υποχωρούν μόνες τους σε 1–2 εβδομάδες. Παρακάτω θα βρείτε τις πιθανές αιτίες, τι βοηθά να νιώσετε καλύτερα, τι αποφεύγετε και πότε πρέπει να δείτε οδοντίατρο ή γιατρό.

Πώς είναι οι άφθες

• Στρογγυλά ή οβάλ έλκη με λευκωπό ή κιτρινωπό κέντρο και κόκκινο περίγραμμα.
• Έντονος πόνος ή κάψιμο, ιδίως όταν τρώτε, πίνετε ή μιλάτε.
• Συνήθως 1 έως λίγα έλκη, μεγέθους λίγων χιλιοστών.
• Δεν προκαλούν συνήθως πυρετό και δεν είναι μεταδοτικές.

Διαφέρουν από τον έρπητα των χειλιών, που εμφανίζεται εξωτερικά στο χείλος, είναι μεταδοτικός και ξεκινά με φουσκάλες.

Πιθανές αιτίες και παράγοντες

Η ακριβής αιτία συχνά δεν βρίσκεται. Μπορεί να συμβάλλουν:

• Μικροτραυματισμός: δάγκωμα, σκληρή οδοντόβουρτσα, ορθοδοντικοί μηχανισμοί, οδοντοστοιχίες που τρίβουν.
• Άγχος και έλλειψη ύπνου.
• Ορισμένες τροφές που ερεθίζουν (ξινές, πικάντικες, αλμυρές) ή κάποιες ευαισθησίες.
• Σε ορισμένα άτομα με ευαισθησία, οδοντόκρεμες με λαουρυλοθειικό νάτριο (συστατικό αφρισμού) φαίνεται να συμβάλλουν στην επανάληψη· τα στοιχεία είναι περιορισμένα.
• Ορμονικές μεταβολές, π.χ. πριν από την περίοδο.
• Ελλείψεις στη διατροφή (σίδηρος, φολικό οξύ, βιταμίνη B12), που διαπιστώνονται μόνο με εξετάσεις.
• Κάποιες χρόνιες παθήσεις ή φάρμακα, που ελέγχει ο γιατρός.

Τι βοηθά να ανακουφιστείτε

• Ξεπλένετε το στόμα με χλιαρό αλατόνερο (μισό κουταλάκι αλάτι σε ένα ποτήρι νερό· να μην καταπίνεται και όχι για μικρά παιδιά) μετά το φαγητό.
• Πίνετε νερό και δροσερά, ήπια ροφήματα. Μπορεί να βοηθήσει ένα παγάκι.
• Τρώτε μαλακές, ήπιες τροφές. Πιείτε με καλαμάκι αν πονάει.
• Βουρτσίζετε με μαλακή οδοντόβουρτσα και απαλές κινήσεις, αποφεύγοντας τη θέση του έλκους.
• Υπάρχουν στοματικά gel και διαλύματα για τις άφθες (ορισμένα είναι φάρμακα, άλλα όχι). Ο φαρμακοποιός θα σας συμβουλεύσει ποιο ταιριάζει σε εσάς, ανάλογα με την ηλικία. Διαβάστε τις οδηγίες χρήσης.
• Για τον πόνο, ρωτήστε τον φαρμακοποιό ποιο σκεύασμα ταιριάζει σε εσάς.

Επιλογές θα βρείτε στη σελίδα μας Άφθες: συμβουλές αντιμετώπισης.

Τι αποφεύγετε

• Πολύ ξινά, πικάντικα, αλμυρά και πολύ ζεστά φαγητά και ποτά, μέχρι να περάσει.
• Το αλκοόλ και το κάπνισμα.
• Στοματικά διαλύματα με πολύ αλκοόλη, που τσούζουν.
• Σκληρές, τραχιές τροφές (πατατάκια, κρούστες ψωμιού).
• Το άγγιγμα ή το «τρύπημα» του έλκους.
• Σπιτικά «κόλπα» με ισχυρά οξέα ή χημικά.

Πρόληψη των επαναλήψεων

• Κρατήστε ένα σημείωμα με το τι έφαγε ή ζορίστηκε πριν από την άφθα.
• Ελέγξτε στον οδοντίατρο αν υπάρχουν αιχμηρά δόντια ή οδοντοστοιχίες που τρίβουν.
• Αν οι άφθες επανέρχονται, μπορείτε να δοκιμάσετε οδοντόκρεμα χωρίς λαουρυλοθειικό νάτριο· δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα βοηθήσει.
• Ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά, όσπρια και πρωτεΐνη.
• Διαχείριση του άγχους και επαρκής ύπνος.

Πότε πρέπει να δείτε οδοντίατρο ή γιατρό

• Το έλκος δεν υποχωρεί σε 2 εβδομάδες.
• Οι άφθες επανέρχονται πολύ συχνά ή εμφανίζονται πολλές μαζί.
• Το έλκος είναι ασυνήθιστα μεγάλο ή έχει σκληρά, ανυψωμένα χείλη.
• Υπάρχει πυρετός, διογκωμένοι λεμφαδένες ή δυσκολία στην κατάποση.
• Ο πόνος δεν σας αφήνει να φάτε ή να πιείτε.
• Παρατηρείτε λευκές ή κόκκινες πλάκες που δεν σβήνουν ή αιμορραγία χωρίς αιτία.
• Έχετε επίσης προβλήματα στο έντερο, στα μάτια ή στο δέρμα.
• Το παιδί είναι πολύ μικρό και αρνείται να πιει υγρά.

Ένα έλκος στο στόμα που δεν επουλώνεται για περισσότερες από 2 εβδομάδες πρέπει πάντα να εξετάζεται. Ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός θα σας προτείνει την κατάλληλη αγωγή.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι μεταδοτικές οι άφθες;

Όχι. Δεν περνούν με φιλί ή κοινά σκεύη.

Πόσο διαρκούν;

Οι μικρές άφθες συνήθως 7–14 ημέρες. Οι μεγαλύτερες μπορεί να κρατήσουν περισσότερο.

Φταίει η έλλειψη βιταμινών;

Μερικές φορές. Μην παίρνετε συμπληρώματα χωρίς να έχει ελεγχθεί αν χρειάζεστε, και συμβουλευτείτε γιατρό.

Μπορώ να βουρτσίζω τα δόντια μου;

Ναι, με μαλακή οδοντόβουρτσα και προσεκτικά. Η καθαριότητα του στόματος είναι σημαντική.

Τι διαφέρει από τον έρπητα;

Ο έρπητας εμφανίζεται συνήθως στα χείλη, ως ομάδα φουσκαλών, και είναι μεταδοτικός. Οι άφθες βρίσκονται μέσα στο στόμα.

Πηγές

• NHS – Mouth ulcers
• NHS Inform – Mouth ulcers
• British Association of Oral Medicine / Dermatology – patient information on aphthous ulcers
• American Academy of Oral Medicine – Canker sores

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού, οδοντιάτρου ή φαρμακοποιού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.