Κατάκλιση: πρόληψη και φροντίδα (πληγές κατάκλισης) και πότε χρειάζεται γιατρό

Η κατάκλιση, δηλαδή οι πληγές από πίεση, εμφανίζεται όταν το δέρμα και ο ιστός κάτω από αυτό πιέζονται για πολλή ώρα, συνήθως σε άτομα που μένουν στο κρεβάτι ή στην καρέκλα. Η πρόληψη είναι πολύ πιο εύκολη από τη θεραπεία. Εδώ θα βρείτε πώς αναγνωρίζονται τα πρώτα σημάδια, πώς προλαβαίνουμε την κατάκλιση, ποια προϊόντα βοηθούν ως κατηγορίες και πότε χρειάζεται γιατρός ή νοσηλευτής.

Πού και γιατί εμφανίζεται

Η πίεση διακόπτει την κυκλοφορία του αίματος στο δέρμα. Οι συχνότερες θέσεις είναι εκεί όπου το οστό βρίσκεται κοντά στο δέρμα: ιερό οστό και κόκκυγας, φτέρνες, ισχία, αγκώνες, ωμοπλάτες και πίσω μέρος του κεφαλιού.

Ποιοι κινδυνεύουν

• Άτομα κατάκοιτα ή με περιορισμένη κινητικότητα.
• Ηλικιωμένοι και άτομα με λεπτό, ευαίσθητο δέρμα.
• Ακράτεια ούρων ή κοπράνων (υγρασία).
• Υποσιτισμός ή ανεπαρκής πόση υγρών.
• Διαβήτης, αγγειακή νόσος, μειωμένη αίσθηση.

Τα στάδια

Από το στάδιο 2 και πάνω, χρειάζεται επαγγελματική φροντίδα.

Πρόληψη: τα βασικά

• Αλλαγή θέσης: σε κατάκοιτο άτομο, αλλάζουμε θέση σύμφωνα με εξατομικευμένο πρόγραμμα που ορίζει ο γιατρός ή ο νοσηλευτής (παραδοσιακά κάθε 2 ώρες· η συχνότητα εξαρτάται από το δέρμα, τον κίνδυνο και το στρώμα). Στην καρέκλα ή στο αναπηρικό αμαξίδιο, συνήθως συστήνεται ανακούφιση της πίεσης (μετατόπιση βάρους ή ανύψωση για 1–2 λεπτά) κάθε 15–30 λεπτά, όπως υποδείξει ο επαγγελματίας υγείας.
• Καθημερινός έλεγχος του δέρματος στις περιοχές πίεσης, ιδίως στις φτέρνες και στο ιερό οστό.
• Καθαρό και στεγνό δέρμα: ήπιο καθαριστικό, καλό στέγνωμα με απαλές κινήσεις, γρήγορη αλλαγή μετά από ακράτεια.
• Ενυδάτωση του δέρματος με μαλακτικά. Δείτε την κατηγορία ξηρό δέρμα.
• Μην κάνετε μασάζ σε κόκκινες περιοχές ή πάνω από οστά.
• Ισορροπημένη διατροφή και υγρά: επαρκής πρωτεΐνη και ενέργεια. Οι ανάγκες ορίζονται από τον γιατρό ή τον διαιτολόγο.
• Βοηθήματα: αντικατακλιτικά στρώματα και μαξιλάρια, ανύψωση των φτερνών με μαξιλάρι κάτω από τις γάμπες. Αποφύγετε τα δαχτυλιδωτά μαξιλάρια («donut»).
• Αποφύγετε το σύρσιμο: μετακινείτε το άτομο ανασηκώνοντας, όχι τραβώντας, ώστε να μην τρίβεται το δέρμα.

Προϊόντα: ως κατηγορίες

Στα φαρμακεία υπάρχουν προϊόντα που στηρίζουν τη φροντίδα, χωρίς να υποσχόμαστε ότι «θεραπεύουν»:

• Κρέμες και γαλακτώματα ενυδάτωσης και προστατευτικές κρέμες φραγμού για περιοχές που εκτίθενται σε υγρασία.
• Προστατευτικά επιθέματα (αφρώδη ή υδροκολλοειδή) για πρόληψη τριβής σε ευάλωτες περιοχές, με οδηγίες νοσηλευτή.
• Αντικατακλιτικά στρώματα και μαξιλάρια.

Για προϊόντα φροντίδας και αποκατάστασης του δέρματος δείτε αναπλαστικά και επούλωση. Μια ανοιχτή πληγή κατάκλισης δεν αντιμετωπίζεται με «κρέμα από το ράφι»: χρειάζεται εκτίμηση και ειδικό υλικό από επαγγελματία υγείας.

Αν εμφανιστεί κοκκινίλα

1. Βγάλτε αμέσως την πίεση από την περιοχή, αλλάζοντας θέση.
2. Μη μαλάζετε και μην τρίβετε.
3. Καθαρίστε απαλά και στεγνώστε.
4. Ενημερώστε νοσηλευτή ή γιατρό. Η έγκαιρη εκτίμηση μειώνει τον κίνδυνο εξέλιξης.

Πότε να δείτε γιατρό

• Κοκκινίλα που δεν υποχωρεί εντός λίγων ωρών μετά την αφαίρεση της πίεσης.
• Φουσκάλα, ανοιχτή πληγή, μαύρος ιστός ή μοβ/βυσσινί αποχρωματισμός του δέρματος.
• Πύο, δυσοσμία, αυξημένη ζέστη ή κοκκινίλα που απλώνεται γύρω από την πληγή.
• Πυρετός, ρίγος ή αιφνίδια επιδείνωση της γενικής κατάστασης.
• Έντονος πόνος στην περιοχή.
• Άτομο με διαβήτη ή κακή κυκλοφορία.

Αν το άτομο έχει υψηλό πυρετό με σύγχυση, αδυναμία ή λιποθυμία, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η κατάκλιση;

Βλάβη του δέρματος και των ιστών από παρατεταμένη πίεση. Ονομάζεται και πληγή πίεσης.

Κάθε πότε αλλάζω θέση;

Συνήθως κάθε 2 ώρες σε κατάκοιτο, αλλά ο ακριβής ρυθμός ορίζεται από την κατάσταση του δέρματος και τις οδηγίες του επαγγελματία υγείας.

Μπορώ να κάνω μασάζ στην κοκκινισμένη περιοχή;

Όχι. Το μασάζ μπορεί να βλάψει περισσότερο τον ιστό.

Ποιο στρώμα είναι κατάλληλο;

Η επιλογή εξαρτάται από τον κίνδυνο. Ο γιατρός ή ο νοσηλευτής θα κρίνει αν χρειάζεται αντικατακλιτικό στρώμα.

Πόσο κρατά να κλείσει μια πληγή κατάκλισης;

Από εβδομάδες έως μήνες, ανάλογα με το στάδιο και τη γενική κατάσταση. Χρειάζεται παρακολούθηση από επαγγελματία.

Βοηθά η διατροφή;

Ναι. Επαρκής πρωτεΐνη, θερμίδες και υγρά στηρίζουν το δέρμα. Η σύνθεση προσαρμόζεται από τον διαιτολόγο.

Πηγές

• NHS – Pressure sores
• NICE – Pressure ulcers: prevention and management
• European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP/NPIAP/PPPIA) – International Guideline

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού, νοσηλευτή ή φαρμακοποιού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.