Κετογονική δίαιτα: τι είναι, ποιοι την αποφεύγουν και πότε γιατρός

Η κετογονική ή «keto» δίαιτα είναι από τις πιο δημοφιλείς αναζητήσεις για απώλεια βάρους. Ταυτόχρονα, είναι ένα αυστηρό διατροφικό σχήμα που δεν ταιριάζει σε όλους. Ως φαρμακοποιός, σας εξηγώ τι είναι, τι τρώγεται, ποιοι πρέπει να την αποφύγουν και πότε χρειάζεται ιατρική ή διατροφολογική παρακολούθηση.

Τι είναι η κετογονική δίαιτα

Είναι ένα διατροφικό πρότυπο πολύ χαμηλό σε υδατάνθρακες, μέτριο σε πρωτεΐνη και πολύ υψηλό σε λιπαρά. Συνήθως περιορίζει τους υδατάνθρακες περίπου στα 20–50 g την ημέρα. Όταν οι υδατάνθρακες μειωθούν αρκετά, το σώμα αρχίζει να παράγει κετονοσώματα από το λίπος, ως εναλλακτική πηγή ενέργειας, κατάσταση που λέγεται κέτωση.

Η κετογονική δίαιτα έχει χρησιμοποιηθεί ιατρικά για δεκαετίες σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως η φαρμακοανθεκτική επιληψία στα παιδιά, και πάντοτε υπό ιατρική επίβλεψη. Η χρήση της ως «δίαιτα αδυνατίσματος» είναι διαφορετική περίπτωση, και τα μακροχρόνια δεδομένα είναι περιορισμένα.

Τι τρώω και τι αποφεύγω

Η διατροφή αυτή μπορεί να είναι φτωχή σε φυτικές ίνες, αν δεν σχεδιαστεί προσεκτικά. Γι' αυτό τα λαχανικά, οι σπόροι και το ελαιόλαδο παίζουν σημαντικό ρόλο.

Τι να περιμένω τις πρώτες ημέρες

Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν την «κετογονική γρίπη», δηλαδή κόπωση, πονοκέφαλο, ζάλη, ευερεθιστότητα, ναυτία και κράμπες κατά την προσαρμογή του οργανισμού. Συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες έως μερικές εβδομάδες. Η απώλεια νερού και ηλεκτρολυτών στην αρχή είναι σημαντική, γι' αυτό η επαρκής ενυδάτωση και η πρόσληψη νατρίου, καλίου και μαγνησίου από την τροφή έχουν σημασία, εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει περιορισμό στο αλάτι ή στο κάλιο (π.χ. σε υπέρταση ή νεφρική νόσο). Για το μαγνήσιο, οι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί ΕΕ αναφέρουν ότι συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία των μυών και του νευρικού συστήματος και στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης· δεν υπόσχεται πρόληψη ή θεραπεία των συμπτωμάτων της προσαρμογής. Δείτε σχετικές μορφές στην κατηγορία μαγνήσιο, και ρωτήστε πρώτα τον φαρμακοποιό αν παίρνετε αγωγή ή έχετε πρόβλημα στα νεφρά.

Άλλες συχνές επιπτώσεις: δυσκοιλιότητα λόγω χαμηλής πρόσληψης ινών, δυσάρεστη αναπνοή, μυϊκές κράμπες, διαταραχές ύπνου και πεπτικές ενοχλήσεις.

Ποιοι πρέπει να αποφύγουν την κετογονική δίαιτα

Σε πολλά άτομα δεν είναι κατάλληλη ή απαιτεί στενή ιατρική παρακολούθηση. Ζητήστε οπωσδήποτε τη γνώμη γιατρού πριν ξεκινήσετε, αν:

• είστε έγκυος ή θηλάζετε,
• έχετε διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2, ειδικά αν ακολουθείτε φαρμακευτική αγωγή, λόγω κινδύνου υπογλυκαιμίας ή κετοξέωσης,
• έχετε νεφρική νόσο, πέτρες στα νεφρά ή ηπατική νόσο,
• έχετε νοσήματα του παγκρέατος ή της χοληδόχου κύστης,
• έχετε διαταραχές πρόσληψης τροφής (νευρική ανορεξία, βουλιμία) ή ιστορικό τους,
• έχετε καρδιαγγειακή νόσο, υψηλή χοληστερόλη ή οικογενειακό ιστορικό,
• πρόκειται για παιδί ή έφηβο (εκτός από ιατρική ένδειξη και παρακολούθηση),
• έχετε σπάνια μεταβολική διαταραχή (π.χ. διαταραχή στον μεταβολισμό των λιπαρών οξέων ή πορφυρία),
• είστε ηλικιωμένος με κίνδυνο υποσιτισμού ή απώλειας μυϊκής μάζας,
• παίρνετε χρόνια φαρμακευτική αγωγή, ώστε ο γιατρός να εξετάσει αν χρειάζεται προσαρμογή.

Συμπληρώματα και keto: τι ισχύει

Στην αγορά κυκλοφορούν «keto» συμπληρώματα που υπόσχονται «καύση λίπους» ή «εύκολη κέτωση». Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός ΕΕ/EFSA που να τα στηρίζει. Κανένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά τη διατροφή ή την ιατρική παρακολούθηση. Αν έχετε αυξημένες ανάγκες, για παράδειγμα σε πρωτεΐνη, δείτε τις επιλογές στην κατηγορία πρωτεΐνες και αμινοξέα και ζητήστε συμβουλή για το τι ταιριάζει στον τρόπο ζωής σας.

Λίστα ελέγχου πριν ξεκινήσετε

• Έχω ελέγξει με γιατρό αν υπάρχει πρόβλημα υγείας ή αγωγή που επηρεάζεται;
• Ξέρω τι θα φάω τις πρώτες 7 ημέρες και έχω αρκετά λαχανικά και ίνες;
• Έχω σχέδιο για νερό, νάτριο, κάλιο και μαγνήσιο;
• Ξέρω ποια συμπτώματα σημαίνουν ότι πρέπει να σταματήσω και να επικοινωνήσω με γιατρό;
• Έχω ορίσει διάρκεια και σχέδιο επανένταξης υδατανθράκων, ώστε να μην επιστρέψω απότομα στις παλιές συνήθειες;

Συχνά λάθη

• Να ξεκινάω χωρίς εξετάσεις, ενώ υπάρχει διαβήτης ή υπέρταση.
• Να τρώω μόνο επεξεργασμένα «keto» προϊόντα αντί για φυσικές τροφές.
• Να αγνοώ τη δυσκοιλιότητα και την αφυδάτωση.
• Να παρατείνω τη δίαιτα επ' αόριστον χωρίς παρακολούθηση.
• Να περιμένω γρήγορη απώλεια λίπους: η αρχική μείωση του βάρους αφορά μεγάλο μέρος νερού.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Η καλύτερη δίαιτα είναι αυτή που μπορείτε να ακολουθήσετε με ασφάλεια και σταθερότητα. Αν στόχος είναι η απώλεια βάρους, ένας κλινικός διατροφολόγος μπορεί να σας δώσει εξατομικευμένο πλάνο, είτε keto είτε μεσογειακό με λιγότερες θερμίδες, που είναι πιο εύκολο να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.

Πότε να δείτε γιατρό

• Έντονη ζάλη, λιποθυμία, ταχυπαλμία ή θωρακικός πόνος.
• Επίμονη ναυτία, έμετοι ή κοιλιακός πόνος.
• Δίψα, συχνουρία, γλυκιά ή «φρουτένια» αναπνοή, σύγχυση, ιδιαίτερα σε άτομα με διαβήτη.
• Έντονες κράμπες, μυϊκή αδυναμία ή διαταραχές καρδιακού ρυθμού.
• Πέτρες στα νεφρά, κοιλιακός πόνος ή αλλαγή στο χρώμα των ούρων.
• Υπερβολική ή ανεξήγητη απώλεια βάρους ή έντονη ενασχόληση με το φαγητό και το βάρος που σας αγχώνει.

Πηγές

• NHS: Low-carb diets, κίνδυνοι και προσοχές
• Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία: οδηγίες για τη διατροφή στον σακχαρώδη διαβήτη
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Καν. 432/2012 (εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας)

Έχετε απορίες για τη διατροφή σας ή για το ποιο συμπλήρωμα ταιριάζει; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.