Σπαθόλαδο (βαλσαμόλαδο): χρήσεις, φωτοευαισθησία και προφυλάξεις

Το σπαθόλαδο, γνωστό και ως βαλσαμόλαδο ή «κόκκινο λάδι», είναι ένα παραδοσιακό ελληνικό σκεύασμα με έντονο κόκκινο χρώμα. Το φτιάχνουν ακόμα και σήμερα πολλά σπίτια, αφήνοντας ανθούς βαλσαμόχορτου σε ελαιόλαδο στον ήλιο. Το βρίσκουμε και ως έτοιμο προϊόν. Ο παραδοσιακός θρύλος γύρω από το λάδι είναι μεγάλος, αλλά οι ισχυρισμοί δεν είναι τεκμηριωμένοι και υπάρχουν σημαντικές προφυλάξεις: το βαλσαμόχορτο μπορεί να κάνει το δέρμα πιο ευαίσθητο στον ήλιο και, αν ληφθεί από το στόμα, αλληλεπιδρά με πολλά φάρμακα. Ας τα δούμε με τη σειρά.

Τι είναι το σπαθόλαδο

Το βαλσαμόχορτο (Hypericum perforatum, στα ελληνικά και «σπαθόχορτο», «βάλσαμο») ανθίζει γύρω στον Ιούνιο. Οι ανθισμένες κορυφές εμβαπτίζονται (εκχυλίζονται) σε φυτικό έλαιο, συνήθως ελαιόλαδο, και το λάδι παίρνει κόκκινο χρώμα από τις χρωστικές του φυτού (υπερικίνη). Το έλαιο προορίζεται για εξωτερική χρήση. Δεν είναι ρόφημα ούτε το πίνουμε.

Τι ισχύει για τους ισχυρισμούς

Για το σπαθόλαδο δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται στο δέρμα και στη λαϊκή παράδοση αναφέρονται πολλές χρήσεις, για παράδειγμα για τραύματα, εγκαύματα και ρυτίδες. Εμείς δεν θα σας υποσχεθούμε τίποτα από αυτά: δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις για επούλωση ή αντιγήρανση και ένα λάδι δεν πρέπει να αντικαθιστά την κατάλληλη φροντίδα σε τραύμα ή έγκαυμα. Ως καλλυντικό έλαιο, μπορεί απλώς να χρησιμοποιηθεί ως μαλακτικό για το δέρμα.

Φωτοευαισθησία: το πιο σημαντικό σημείο

Το βαλσαμόχορτο περιέχει υπερικίνη, ουσία που μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία. Με το λάδι, η φωτοευαισθησία μπορεί να εμφανιστεί ως κοκκίνισμα, κάψιμο ή εξάνθημα στα σημεία εφαρμογής μετά από έκθεση στον ήλιο. Πρακτικά:

• Μην εφαρμόζετε σπαθόλαδο στο πρόσωπο ή σε εκτεθειμένο δέρμα πριν από έκθεση στον ήλιο ή σε solarium.
• Αν το χρησιμοποιείτε, προτιμήστε το βράδυ και καλύψτε την περιοχή την επόμενη μέρα.
• Το καλοκαίρι είναι η περίοδος με τον μεγαλύτερο κίνδυνο· χρησιμοποιήστε αντηλιακό υψηλής προστασίας στις περιοχές όπου το εφαρμόσατε.
• Αν το δέρμα κοκκινίσει, σταματήστε τη χρήση.

Βαλσαμόχορτο από το στόμα και αλληλεπιδράσεις

Πολλοί συγχέουν το λάδι με τα συμπληρώματα και τα αφεψήματα βαλσαμόχορτου. Το βαλσαμόχορτο που λαμβάνεται από το στόμα είναι γνωστό ότι αλληλεπιδρά με μεγάλο αριθμό φαρμάκων, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός τα μεταβολίζει, με αποτέλεσμα να μειώνεται η δράση τους ή να αυξάνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών. Αυτό αφορά φάρμακα πολλών κατηγοριών, συνταγογραφούμενα και μη.

• Αν παίρνετε οποιοδήποτε φάρμακο, ρωτήστε γιατρό ή φαρμακοποιό πριν πάρετε βαλσαμόχορτο από το στόμα, σε οποιαδήποτε μορφή.
• Αν σας απασχολεί η διάθεσή σας, μη δοκιμάσετε βότανα μόνοι σας· ο γιατρός μπορεί να συστήσει την κατάλληλη αντιμετώπιση.
• Μην πίνετε το σπαθόλαδο.

Πώς χρησιμοποιείται στο δέρμα

• Κάντε πρώτα δοκιμή σε μικρή περιοχή (π.χ. εσωτερική πλευρά του αντιβραχίου) και περιμένετε 24 ώρες.
• Εφαρμόστε μικρή ποσότητα σε καθαρό, άθικτο δέρμα με απαλό μασάζ.
• Αποφύγετε τα μάτια, τους βλεννογόνους και το δέρμα με ανοιχτές πληγές ή βαθιά τραύματα.
• Μην το χρησιμοποιείτε σε μικρά παιδιά ή βρέφη χωρίς συμβουλή παιδιάτρου.
• Δεν συνιστάται σε εγκυμοσύνη και θηλασμό χωρίς συμβουλή γιατρού.

Χαλάει το σπαθόλαδο;

Ναι, όπως κάθε φυτικό έλαιο. Το ελαιόλαδο μπορεί να ταγγίσει και, αν στο σπιτικό σκεύασμα έχει περάσει υγρασία από τα φρέσκα φυτά, μπορούν να αναπτυχθούν μικροοργανισμοί ή μούχλα.

• Ποιοι είναι οι δείκτες: ταγγή μυρωδιά, θολό ή «γαλακτώδες» υγρό, σταγόνες νερού στον πάτο, μούχλα, αλλαγή χρώματος προς σκούρο-καφέ.
• Τι κάνουμε: αν δείτε κάτι από αυτά, πετάξτε το. Δεν το «σώζουμε».
• Αποθήκευση: σκούρο γυάλινο μπουκάλι, δροσερό μέρος, μακριά από φως και καλά κλεισμένο.
• Σπιτικό: χρησιμοποιήστε μόνο καλά στεγνωμένα άνθη και σουρώστε τα καλά. Χρησιμοποιήστε το σε σχετικά σύντομο διάστημα.
• Έτοιμα προϊόντα: σεβαστείτε την ημερομηνία λήξης και τον χρόνο ανάλωσης μετά το άνοιγμα (PAO).

Σπαθόλαδο και ρυτίδες;

Πολλοί αναζητούν το σπαθόλαδο ως «αντιρυτιδικό». Δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι μειώνει τις ρυτίδες· ένα έλαιο μπορεί να μαλακώσει το δέρμα στιγμιαία, κάτι που κάνουν και άλλα έλαια. Επειδή υπάρχει φωτοευαισθησία, δεν είναι κατάλληλη επιλογή για πρόσωπο που εκτίθεται στον ήλιο. Για καλλυντική φροντίδα προσώπου δείτε τα λάδια προσώπου και για το σώμα τα λάδια σώματος, που είναι σχεδιασμένα και ελεγμένα ως καλλυντικά.

Πίνακας γρήγορου ελέγχου

Πότε να δείτε γιατρό

• Τραύμα βαθύ, μολυσμένο (πύον, ερυθρότητα που επεκτείνεται, πυρετός) ή έγκαυμα που δεν είναι πολύ μικρό και επιφανειακό.
• Εξάνθημα, φουσκάλες ή έντονη ερυθρότητα μετά από χρήση του λαδιού και έκθεση στον ήλιο.
• Αλλεργική αντίδραση με πρήξιμο ή δυσκολία στην αναπνοή.
• Ύποπτο σπίλο ή σημάδι που αλλάζει. Μην το καλύπτετε με λάδια.
• Επίμονη πτώση της διάθεσης ή έντονο άγχος: μιλήστε με γιατρό πριν δοκιμάσετε οποιοδήποτε βότανο ή συμπλήρωμα.

Συχνές απορίες

Μπορώ να βάλω σπαθόλαδο και να πάω στη θάλασσα;

Όχι στα εκτεθειμένα σημεία: υπάρχει κίνδυνος φωτοευαισθησίας. Αν το χρησιμοποιείτε, κάντε το το βράδυ και προστατεύστε το δέρμα την επόμενη μέρα.

Είναι το ίδιο με το βάμμα ή το τσάι βαλσαμόχορτου;

Όχι. Το σπαθόλαδο είναι για εξωτερική χρήση. Τα βάμματα και τα τσάγια λαμβάνονται από το στόμα και ενέχουν τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων με φάρμακα.

Πόσο διαρκεί;

Ένα καλά φτιαγμένο και καλά φυλαγμένο έλαιο διαρκεί μήνες, αλλά αν ταγγίσει ή θολώσει, πετάξτε το. Στα έτοιμα προϊόντα ακολουθήστε την ετικέτα.

Πηγές

• EMA / HMPC: μονογραφία Hyperici herba (φωτοευαισθησία, αλληλεπιδράσεις)
• NHS: St John's wort, προφυλάξεις και αλληλεπιδράσεις
• Οδηγίες ΕΟΦ για φυτικά προϊόντα και ισχυρισμούς

Έχετε απορία για φυτικά έλαια ή για το αν κάτι ταιριάζει με την αγωγή σας; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.