Δεν πέφτει ο πυρετός με αντιπυρετικό: τι σημαίνει και τι κάνουμε

«Έδωσα αντιπυρετικό και ο πυρετός δεν έπεσε. Τι κάνω;» Είναι ίσως η πιο συχνή ανησυχία γονιών και ενηλίκων όταν ανεβαίνει η θερμοκρασία. Ας ξεκαθαρίσουμε από την αρχή: ο πυρετός από μόνος του είναι αντίδραση του οργανισμού και συνήθως δεν είναι επικίνδυνος. Το αντιπυρετικό δεν «σβήνει» τη λοίμωξη· συνήθως μειώνει τη θερμοκρασία μερικώς (ενδεικτικά περίπου κατά 1°C) και προσφέρει άνεση. Αυτό που μετράει είναι η γενική κατάσταση του ατόμου και τα σημεία κινδύνου, όχι ο αριθμός στο θερμόμετρο. Παρακάτω θα δείτε τι είναι αναμενόμενο, τι δεν πρέπει να κάνετε και πότε χρειάζεται γιατρός.

Τι είναι πυρετός

Ως πυρετός θεωρείται συνήθως θερμοκρασία 38°C και άνω. Ανεβαίνει επειδή το κέντρο θερμορρύθμισης του εγκεφάλου «ρυθμίζει» ψηλότερα το όριο, ως απάντηση σε λοίμωξη, φλεγμονή ή άλλες αιτίες. Για αξιόπιστη μέτρηση χρησιμοποιήστε ένα καλό θερμόμετρο· δείτε τα θερμόμετρα φαρμακείου ή, για βρέφη, τα θερμόμετρα για μωρά.

Γιατί μπορεί να μην πέφτει με αντιπυρετικό

• Το αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι μερικό. Τα αντιπυρετικά μειώνουν τη θερμοκρασία συνήθως κατά ένα βαθμό περίπου και όχι απαραιτήτως στα φυσιολογικά επίπεδα. Ένας πυρετός 39,5°C που πέφτει στους 38,5°C σημαίνει ότι το φάρμακο «δούλεψε».
• Χρειάζεται χρόνος. Η δράση δεν είναι άμεση· συνήθως περνά μία ώρα ή περισσότερο.
• Ο πυρετός είναι υψηλός λόγω της αιτίας. Μια βακτηριακή ή ιογενής λοίμωξη που βρίσκεται στην κορύφωσή της προκαλεί έντονες ανόδους.
• Λάθος μέτρηση. Θερμόμετρο που δεν στέκεται σωστά, μέτρηση αμέσως μετά από ζεστό ρόφημα ή έντονο ντύσιμο.
• Λάθος ουσία ή ποσότητα. Ανεπαρκής ή υπερβολική χορήγηση δεν βοηθά και μπορεί να είναι επικίνδυνη· ακολουθείτε μόνο τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού, ειδικά στα παιδιά όπου η ποσότητα εξαρτάται από το βάρος.
• Ασυνήθιστη αιτία. Ουρολοίμωξη, πνευμονία, αμυγδαλίτιδα, ωτίτιδα ή άλλη λοίμωξη που χρειάζεται εξειδικευμένη θεραπεία.

Οι κατηγορίες αντιπυρετικών (πραγματολογικά)

Στην αγορά υπάρχουν κυρίως δύο κατηγορίες δραστικών ουσιών για τον πυρετό: η παρακεταμόλη και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όπως η ιβουπροφαίνη. Η επιλογή, το διάστημα και η ποσότητα εξαρτώνται από την ηλικία, το βάρος, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τα άλλα φάρμακα. Δεν αναφέρουμε δοσολογία ούτε μάρκες. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης. Δύο πράγματα που αξίζει να ξέρετε:

• Μην συνδυάζετε ή εναλλάσσετε ουσίες με δική σας πρωτοβουλία και μην ξεπερνάτε το μέγιστο ημερήσιο όριο· υπάρχει κίνδυνος υπερδοσολογίας, ιδίως όταν οι ίδιες ουσίες περιέχονται και σε φάρμακα για το κρυολόγημα. Ρωτήστε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σας.
• Η ασπιρίνη δεν δίνεται σε παιδιά και εφήβους με πυρετό χωρίς ιατρική οδηγία.

Κομπρέσες και μέτρα άνεσης

Οι κομπρέσες δεν είναι υποκατάστατο του αντιπυρετικού. Το NICE δεν συστήνει το σφουγγάρισμα με χλιαρό ή κρύο νερό για τη μείωση του πυρετού. Τι ισχύει:

Πότε να πάτε στον γιατρό

Οι παρακάτω καταστάσεις χρειάζονται ιατρική εκτίμηση, και ορισμένες άμεσα, ακόμη κι αν ο πυρετός πέφτει με το αντιπυρετικό.

Καλέστε το 112 ή το ΕΚΑΒ (166) ή πηγαίνετε σε επείγοντα αν:

• υπάρχει δυσκολία στην αναπνοή, γρήγορη αναπνοή ή πόνος στο στήθος,
• υπάρχουν σπασμοί, σύγχυση, έντονη υπνηλία ή δυσκολία στο ξύπνημα,
• υπάρχει δυσκαμψία στον αυχένα, έντονος πονοκέφαλος ή φωτοφοβία,
• εμφανίζεται εξάνθημα με κηλίδες που δεν ξεθωριάζουν όταν πιέζετε με διάφανο ποτήρι,
• το δέρμα είναι ωχρό, γκρίζο, ψυχρό ή με κηλίδες, ή το παιδί είναι πολύ αδύναμο και δεν ανταποκρίνεται.

Επικοινωνήστε με γιατρό την ίδια ημέρα αν:

• το βρέφος είναι κάτω των 3 μηνών και έχει θερμοκρασία 38°C ή περισσότερο (άμεση αξιολόγηση από γιατρό ή στα επείγοντα, όχι την επόμενη ημέρα),
• ο πυρετός διαρκεί πάνω από 3 ημέρες σε ενήλικες ή πάνω από 5 ημέρες σε παιδιά (νωρίτερα αν το παιδί φαίνεται άσχημα),
• υπάρχουν σημεία αφυδάτωσης: ξηρό στόμα, λίγα ούρα, κλάμα χωρίς δάκρυα, επίμονοι έμετοι,
• πρόκειται για έγκυο, για άτομο με καρκίνο, χημειοθεραπεία, μεταμόσχευση, ανοσοκαταστολή ή σοβαρή χρόνια νόσο,
• υπάρχει πόνος στα ούρα, στο αυτί, στον λαιμό ή βήχας με πυώδη απόχρεμψη,
• ο πυρετός επανέρχεται μετά από ένα διάστημα βελτίωσης,
• υπάρχει πρόσφατο ταξίδι σε τροπική περιοχή.

Η θερμοκρασία πάνω από 40°C που δεν υποχωρεί καθόλου χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Κρατήστε ένα απλό σημείωμα με θερμοκρασία, ώρα και τι δόθηκε και πότε. Έτσι ο γιατρός έχει πλήρη εικόνα και αποφεύγετε επαναλαμβανόμενες χορηγήσεις από λάθος. Μετρήστε την κατάσταση του ατόμου όταν η θερμοκρασία έχει πέσει: αν παίζει, πίνει και έχει όρεξη, είναι ενθαρρυντικό. Για τα συμπτώματα που συνοδεύουν το κρυολόγημα, δείτε την κατηγορία κρυολόγημα για παραφαρμακευτικά προϊόντα άνεσης.

Συχνές ερωτήσεις

Πόση ώρα πρέπει να περιμένω να πέσει ο πυρετός;

Η μείωση συνήθως φαίνεται μέσα σε μία έως δύο ώρες και είναι μερική, περίπου ένας βαθμός. Δεν χρειάζεται να επαναλάβετε τη χορήγηση νωρίτερα από το διάστημα που αναφέρει το φύλλο οδηγιών χρήσης ή ο γιατρός.

Μπορώ να δώσω δεύτερο αντιπυρετικό αν δεν έπεσε ο πυρετός;

Όχι με δική σας πρωτοβουλία. Ο συνδυασμός ή η εναλλαγή ουσιών πρέπει να γίνεται μόνο με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού, για να αποφευχθεί υπερδοσολογία.

Βοηθούν οι κομπρέσες με κρύο νερό;

Όχι. Δεν συστήνονται, γιατί προκαλούν ρίγος και δυσφορία. Για άνεση προτιμήστε ελαφριά ρούχα, δροσερό δωμάτιο και μικρές συχνές γουλιές υγρών.

Ο πυρετός 39°C είναι επικίνδυνος;

Ο αριθμός από μόνος του δεν καθορίζει τον κίνδυνο. Πιο σημαντικά είναι η ηλικία, η γενική κατάσταση, η αναπνοή και τα σημεία κινδύνου που αναφέρονται παραπάνω.

Πηγές

• NICE: «Fever in under 5s: assessment and initial management» (Κατευθυντήρια οδηγία)
• NHS: «High temperature (fever) in adults» και «in children»
• American Academy of Pediatrics (AAP): «Fever and Your Baby / Fever Without Fear»
• Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (EMA): ενημερώσεις ασφαλείας για παρακεταμόλη και ιβουπροφαίνη
• Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία: οδηγίες για τον πυρετό στα παιδιά

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει ο φαρμακοποιός μας.