Κανέλα: ιδιότητες, Κεϋλάνης ή Κασσία και πόση είναι ασφαλής

Εν συντομία: η κανέλα είναι αρωματικό μπαχαρικό που βγαίνει από τον φλοιό δέντρων του γένους Cinnamomum. Στο εμπόριο υπάρχουν δύο βασικά είδη: η κανέλα Κεϋλάνης και η κασσία. Η κασσία περιέχει πολύ περισσότερη κουμαρίνη, ουσία για την οποία η EFSA έχει ορίσει ανεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,1 mg ανά κιλό σωματικού βάρους. Για τη ρύθμιση του σακχάρου δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας στην ΕΕ.

Η κανέλα βρίσκεται σε κάθε κουζίνα, στο ρόφημα του χειμώνα, στο γιαούρτι, στα γλυκά. Στον πάγκο του φαρμακείου όμως τη ρωτούν και για έναν άλλο λόγο: «Είδα ότι ρίχνει το σάκχαρο, να πάρω κάψουλες;». Η απάντηση έχει αποχρώσεις, και αξίζει να τις δούμε με τη σειρά: τι είναι, ποιο είδος έχουμε στο ράφι, πόση μπορούμε να τρώμε και πότε χρειάζεται προσοχή.

Τι είναι η κανέλα και από πού προέρχεται

Η κανέλα παράγεται από την εσωτερική φλούδα δέντρων του γένους Cinnamomum. Η φλούδα στεγνώνει και τυλίγεται σε ρολά (τα γνωστά καλαμάκια) ή αλέθεται σε σκόνη. Το χαρακτηριστικό άρωμα οφείλεται κυρίως στην κινναμαλδεΰδη, ένα αρωματικό συστατικό που υπάρχει στο αιθέριο έλαιο του μπαχαρικού.

Σε εργαστηριακά πειράματα (σε κύτταρα ή ζώα) μελετώνται οι ιδιότητες των συστατικών της κανέλας· τα ευρήματα αυτά δεν μεταφέρονται αυτόματα στον άνθρωπο. Εδώ χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση: αυτά τα ευρήματα προέρχονται κυρίως από πειράματα σε κύτταρα ή ζώα και δεν σημαίνουν ότι το μπαχαρικό που βάζουμε στον καφέ έχει τα ίδια αποτελέσματα στον οργανισμό μας. Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για την κανέλα, επομένως δεν μπορούμε να πούμε ότι «προστατεύει», «ρυθμίζει» ή «ενισχύει» κάτι.

Κανέλα Κεϋλάνης ή Κασσία: ποια είναι η διαφορά

Εδώ κρύβεται το σημαντικότερο σημείο όλου του θέματος. Δεν είναι κάθε κανέλα ίδια.

Αν η συσκευασία γράφει απλώς «κανέλα», τις περισσότερες φορές πρόκειται για κασσία. Αν θέλετε Κεϋλάνης, πρέπει να το γράφει ρητά (Ceylon ή Cinnamomum verum). Στα συμπληρώματα, ελέγξτε στην ετικέτα το λατινικό όνομα του είδους και ρωτήστε τον φαρμακοποιό αν δεν αναφέρεται.

Κουμαρίνη και ανεκτή ημερήσια πρόσληψη (TDI)

Η κουμαρίνη είναι φυσική ουσία που βρίσκεται σε αρκετά φυτά και σε ιδιαίτερα υψηλή ποσότητα στην κασσία. Σε μεγάλες ποσότητες ή σε μακροχρόνια χρήση μπορεί να επιβαρύνει το ήπαρ, κυρίως σε ευαίσθητα άτομα. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει ορίσει ανεκτή ημερήσια πρόσληψη (TDI) 0,1 mg κουμαρίνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Είναι όριο που αφορά τη μακροχρόνια, καθημερινή πρόσληψη. Μια περιστασιακή υπέρβαση δεν σημαίνει κίνδυνο, αλλά η σταθερή καθημερινή υπέρβαση είναι αυτό που θέλουμε να αποφύγουμε.

Πόση κανέλα την ημέρα είναι λογική

Ας δούμε ένα ενδεικτικό παράδειγμα. Για ενήλικα 60 κιλών, το όριο είναι 6 mg κουμαρίνης την ημέρα. Για παιδί 15 κιλών είναι μόλις 1,5 mg. Σε αναλύσεις δειγμάτων κασσίας στην Ευρώπη η περιεκτικότητα σε κουμαρίνη βρέθηκε της τάξης των μερικών χιλιοστόγραμμων ανά γραμμάριο σκόνης (η ακριβής τιμή διαφέρει πολύ από δείγμα σε δείγμα). Με απλά λόγια: ένα γεμάτο κουταλάκι κασσίας (περίπου 2,5–3 g) μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει το όριο ενός ενήλικα, και ακόμη πιο εύκολα το όριο ενός παιδιού. Με κανέλα Κεϋλάνης, που περιέχει ίχνη κουμαρίνης, το θέμα πρακτικά δεν τίθεται στις ποσότητες της κουζίνας.

• Στη μαγειρική, περιστασιακά: μια πρέζα σε γλυκό ή ρόφημα, περιστασιακά, δεν ανησυχεί έναν υγιή ενήλικα.
• Καθημερινά και σε σταθερή βάση: προτιμήστε Κεϋλάνης ή κρατήστε την κασσία σε μικρές ποσότητες.
• Παιδιά: το όριο είναι αναλογικά χαμηλό, γι' αυτό μην προσθέτετε καθημερινά μεγάλες ποσότητες κασσίας σε δημητριακά, χυλούς ή γάλα.
• Αν παίρνετε συμπλήρωμα: προσθέστε στο μυαλό σας και ό,τι τρώτε μέσα στην ημέρα, γιατί οι ποσότητες αθροίζονται.

Κανέλα και σάκχαρο στο αίμα: τι λένε οι μελέτες

Αυτό είναι το πιο δημοφιλές ερώτημα και εκεί που κυκλοφορούν οι περισσότερες υπερβολές. Ας είμαστε ακριβείς.

Έχουν γίνει αρκετές κλινικές μελέτες και συγκεντρωτικές αναλύσεις για την κανέλα και τη γλυκόζη του αίματος. Ορισμένες βρήκαν μικρή μείωση στη γλυκόζη νηστείας, άλλες δεν βρήκαν διαφορά. Οι μελέτες διαφέρουν πολύ μεταξύ τους στο είδος της κανέλας, στη δόση (συχνά 1–6 g την ημέρα), στη διάρκεια και στον πληθυσμό. Γι' αυτό οι επιστημονικοί οργανισμοί, όπως το αμερικανικό NCCIH, κρίνουν ότι τα στοιχεία δεν επαρκούν για να συστήσουν την κανέλα για τον διαβήτη.

• Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για την κανέλα και τη γλυκόζη ή την ινσουλίνη.
• Η κανέλα δεν αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή, τη διατροφή και την άσκηση που έχει ορίσει ο γιατρός.
• Αν έχετε διαβήτη ή παίρνετε φάρμακα για το σάκχαρο, ρωτήστε πρώτα τον γιατρό σας πριν προσθέσετε συμπλήρωμα κανέλας. Ο συνδυασμός μπορεί, θεωρητικά, να ενισχύσει την πτώση του σακχάρου.
• Η σταδιακή αλλαγή στις ποσότητες και η συχνότερη μέτρηση ζητούνται από τον γιατρό, όχι από το διαδίκτυο.

Αν σας απασχολούν οι τιμές του σακχάρου σας, δείτε το άρθρο μας για το πότε είναι ανησυχητικές οι τιμές σακχάρου και πότε χρειάζεται εξέταση.

Συμπληρώματα κανέλας: ποιοι πρέπει να προσέχουν

Τα συμπληρώματα κανέλας κυκλοφορούν ως κάψουλες, σκόνη ή εκχυλίσματα. Η δόση ανά κάψουλα διαφέρει (συχνά 500–1000 mg) και σε πολλά προϊόντα δεν αναφέρεται καθαρά το είδος. Προτιμήστε προϊόν που γράφει ρητά το φυτικό είδος και ακολουθήστε τη δόση της συσκευασίας, χωρίς να την αυξάνετε.

• Προβλήματα ήπατος ή φάρμακα που επιβαρύνουν το ήπαρ: ιδιαίτερη προσοχή, κυρίως με κασσία, λόγω κουμαρίνης.
• Φάρμακα για το σάκχαρο (διαβήτης): κίνδυνος υπογλυκαιμίας, ρωτήστε τον γιατρό.
• Αντιπηκτική αγωγή: η κουμαρίνη της κανέλας δεν είναι το ίδιο με τα αντιπηκτικά φάρμακα, όμως ρωτήστε τον γιατρό σας πριν από οποιοδήποτε νέο συμπλήρωμα.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: η κανέλα ως μπαχαρικό στο φαγητό είναι σε τάξη, ενώ τα συμπληρώματα σε υψηλές δόσεις δεν συνιστώνται χωρίς ιατρική συμβουλή.
• Παιδιά: όχι συμπληρώματα κανέλας χωρίς οδηγία γιατρού.
• Προγραμματισμένη επέμβαση: ενημερώστε τον γιατρό για όσα συμπληρώματα παίρνετε.
• Αλλεργία στην κανέλα ή στο βάλσαμο του Περού: μπορεί να εμφανιστεί δερματίτιδα ή ερεθισμός στο στόμα.

Και κάτι που ακούμε συχνά: το συμπλήρωμα δεν «διορθώνει» ένα πιάτο γλυκού. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν υποκαθιστούν ισορροπημένη διατροφή και υγιεινό τρόπο ζωής.

Η κανέλα στη μαγειρική: απλές ιδέες χωρίς υπερβολές

Η καλύτερη χρήση της κανέλας είναι αυτή που ξέρουμε από παλιά: σαν μπαχαρικό που δίνει γεύση. Μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε έτσι:

• Σε βρώμη ή γιαούρτι, με φρούτα, ώστε να μειώσετε τη ζάχαρη που προσθέτετε.
• Σε κόκκινες σάλτσες, στιφάδο και κοκκινιστά, σε μικρή ποσότητα, όπως στην ελληνική κουζίνα.
• Σε ζεστό ρόφημα: ένα καλαμάκι κανέλας μπαίνει στο νερό και αφαιρείται. Έτσι ελέγχετε την ποσότητα.
• Σε γλυκά του ταψιού και μηλόπιτες, με μέτρο.

Προτιμήστε ολόκληρα καλαμάκια ή φρεσκοαλεσμένη σκόνη και φυλάξτε την σε κλειστό δοχείο, μακριά από φως και υγρασία, ώστε να κρατά το άρωμά της.

Πότε στον γιατρό

Μιλήστε με τον γιατρό σας πριν από συμπλήρωμα κανέλας αν έχετε διαβήτη ή παίρνετε φάρμακα για το σάκχαρο, αν έχετε νόσο του ήπατος ή παίρνετε φάρμακα που επιβαρύνουν το ήπαρ, ή αν είστε έγκυος ή θηλάζετε. Σταματήστε τη χρήση και ζητήστε ιατρική συμβουλή αν εμφανίσετε:

• συμπτώματα υπογλυκαιμίας (τρέμουλο, εφίδρωση, ζάλη, ξαφνική κόπωση),
• κιτρίνισμα στο δέρμα ή στα μάτια, σκούρα ούρα ή επίμονη ναυτία,
• ερεθισμό ή πρήξιμο στο στόμα, εξάνθημα ή δυσκολία στην αναπνοή.

Αν έχετε επίμονα συμπτώματα υψηλού σακχάρου (έντονη δίψα, συχνουρία, απώλεια βάρους χωρίς λόγο), δεν δοκιμάζουμε μπαχαρικά: κάνουμε εξέταση και βλέπουμε τον γιατρό.

Η γνώμη του φαρμακοποιού

Για καθημερινή χρήση στο φαγητό, κανέλα Κεϋλάνης όποτε μπορείτε, και η συνηθισμένη κασσία με μέτρο. Για συμπλήρωμα, ελέγξτε είδος, δόση και αν σας αφορά κάποια από τις παραπάνω περιπτώσεις. Αν έχετε απορία για τη συσκευασία που κρατάτε στα χέρια σας, στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός. Μπορείτε επίσης να δείτε τα συμπληρώματα κανέλας του καταστήματός μας, με τα στοιχεία της ετικέτας ανά προϊόν.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια κανέλα είναι καλύτερη, Κεϋλάνης ή κασσία;

Για καθημερινή χρήση και συμπληρώματα, η Κεϋλάνης προτιμάται, γιατί περιέχει ελάχιστη κουμαρίνη. Η κασσία είναι πιο έντονη και πιο φθηνή, αλλά περιέχει πολύ περισσότερη κουμαρίνη και χρειάζεται μέτρο, ιδιαίτερα όταν την καταναλώνουμε κάθε μέρα.

Πόση κανέλα μπορώ να τρώω την ημέρα;

Δεν υπάρχει καθορισμένη «δόση κανέλας», υπάρχει όριο κουμαρίνης: 0,1 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα (EFSA). Με κασσία, ένα κουταλάκι ημερησίως μπορεί να το ξεπεράσει για κάποιον ενήλικα. Με Κεϋλάνης το περιθώριο είναι πολύ μεγαλύτερο.

Ρίχνει η κανέλα το σάκχαρο;

Οι μελέτες έχουν αντιφατικά αποτελέσματα και στην ΕΕ δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός. Η κανέλα δεν αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή. Αν έχετε διαβήτη, ρωτήστε τον γιατρό σας πριν από οποιοδήποτε συμπλήρωμα.

Μπορούν να πάρουν κανέλα οι έγκυες;

Ως μπαχαρικό στο φαγητό, σε συνηθισμένες ποσότητες, συνήθως δεν υπάρχει πρόβλημα. Συμπληρώματα κανέλας σε υψηλές δόσεις δεν συνιστώνται στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό χωρίς ιατρική συμβουλή.

Πώς καταλαβαίνω ποια κανέλα έχω στο σπίτι;

Διαβάστε την ετικέτα: αν δεν γράφει Ceylon ή Cinnamomum verum, μάλλον είναι κασσία. Στα καλαμάκια, η Κεϋλάνης είναι λεπτή και εύθραυστη, με πολλά στρώματα. Η κασσία είναι χοντρή και σκληρή, ένα ενιαίο ρολό.

Είναι ασφαλής η κανέλα για τα παιδιά;

Στο φαγητό, σε μικρές ποσότητες, ναι. Επειδή το όριο κουμαρίνης είναι αναλογικό με το σωματικό βάρος και τα παιδιά είναι ελαφρύτερα, αποφύγετε μεγάλες καθημερινές ποσότητες κασσίας και συμπληρώματα κανέλας.

Πηγές

• EFSA, επιστημονική γνώμη για την κουμαρίνη στα τρόφιμα (2004) και ανεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,1 mg/kg σ.β.: efsa.europa.eu
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας: ec.europa.eu
• NCCIH (NIH), Cinnamon: nccih.nih.gov/health/cinnamon
• Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Εκτίμησης Κινδύνου (BfR), ανακοινώσεις για την κουμαρίνη στην κανέλα: bfr.bund.de
• ΕΟΦ, συμπληρώματα διατροφής: eof.gr

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ισορροπημένης και ποικίλης διατροφής και ενός υγιεινού τρόπου ζωής.