Vertigo (ίλιγγος): αιτίες, συμπτώματα και πότε στον γιατρό

Το vertigo, στα ελληνικά ίλιγγος, είναι η αίσθηση ότι ο χώρος γύρω σας γυρίζει ή ότι γυρίζετε εσείς, ενώ στην πραγματικότητα μένετε ακίνητοι. Μπορεί να κρατήσει δευτερόλεπτα ή ώρες και συχνά συνοδεύεται από ναυτία και ανισορροπία. Δεν είναι ασθένεια από μόνο του, αλλά σύμπτωμα. Ας δούμε πώς ξεχωρίζει από την απλή ζάλη, ποιες αιτίες είναι συχνές και πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Ίλιγγος ή ζάλη;

Οι όροι συχνά μπερδεύονται. Η ζάλη (dizziness) είναι γενικός όρος: ελαφρά ζάλη, αστάθεια, «θολούρα». Ο ίλιγγος είναι ειδικά η περιστροφική αίσθηση. Η διάκριση βοηθά τον γιατρό, γιατί οι αιτίες διαφέρουν.

Πώς λειτουργεί η ισορροπία

Η ισορροπία στηρίζεται σε τρεις πηγές πληροφόρησης: το αιθουσαίο σύστημα του έσω ωτός (κανάλια με υγρό και μικρά κρυσταλλάκια), την όραση και την αίσθηση της θέσης του σώματος. Ο εγκέφαλος συνδυάζει τα σήματα. Όταν δεν συμφωνούν μεταξύ τους, προκύπτει ίλιγγος.

Συνηθισμένες αιτίες

• Καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσης (BPPV): η συχνότερη αιτία. Μικρά κρυσταλλάκια του έσω ωτός μετακινούνται στα ημικύκλια κανάλια. Προκαλεί σύντομα επεισόδια (συνήθως κάτω από ένα λεπτό) όταν γυρίζετε στο κρεβάτι, σκύβετε ή κοιτάτε ψηλά. Υπάρχουν ειδικοί ελιγμοί επανατοποθέτησης, που εκτελούνται από ΩΡΛ ή φυσιοθεραπευτή με εμπειρία.
• Αιθουσαία νευρίτιδα ή λαβυρινθίτιδα: ξαφνικός, έντονος ίλιγγος που κρατά ημέρες, συχνά μετά από ιογενή λοίμωξη.
• Νόσος του Ménière: επεισόδια ιλίγγου με εμβοές, αίσθημα πίεσης στο αυτί και μείωση της ακοής.
• Αιθουσαία ημικρανία: ίλιγγος που σχετίζεται με ημικρανίες.
• Φάρμακα και ουσίες: ορισμένα φάρμακα ή το αλκοόλ μπορούν να προκαλέσουν ζάλη. Μην διακόπτετε φάρμακο μόνοι σας· μιλήστε με τον γιατρό.
• Λιγότερο συχνά αίτια στον εγκέφαλο, όπως αγγειακό επεισόδιο ή όγκος, που όμως δεν πρέπει να παραβλέπονται.

Συμπτώματα που συνοδεύουν τον ίλιγγο

Ναυτία και έμετος, εφίδρωση, ανισορροπία, ακούσιες κινήσεις των ματιών (νυσταγμός), εμβοές ή μειωμένη ακοή. Τα συνοδά συμπτώματα βοηθούν στη διάγνωση: ο ίλιγγος με απώλεια ακοής ή εμβοές παραπέμπει στο αυτί, ενώ ο ίλιγγος με νευρολογικά σημεία απαιτεί άμεση εκτίμηση.

Τι μπορείτε να κάνετε όταν έρθει ένα επεισόδιο

• Καθίστε ή ξαπλώστε αμέσως, για να αποφύγετε πτώση.
• Κρατήστε το κεφάλι σταθερό και κοιτάξτε ένα σταθερό σημείο.
• Μην οδηγείτε και μην χρησιμοποιείτε σκάλες ή μηχανήματα όσο διαρκεί και για λίγο μετά.
• Πιείτε νερό, αν δεν έχετε εμετούς, και ανεβάστε αργά το κεφάλι όταν σηκώνεστε.
• Αποφύγετε αλκοόλ και πολύ αλάτι αν ο γιατρός σας το έχει συστήσει για την πάθηση που έχετε.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και αποφασίζεται από τον γιατρό. Η επιλογή φαρμακευτικής αγωγής για τον ίλιγγο ανήκει στον γιατρό και δεν την αναλύουμε εδώ. Δείτε επίσης το γενικό υλικό μας για το νευρικό σύστημα, την υπέρταση και την ημικρανία.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Γράψτε πότε εμφανίζεται ο ίλιγγος (στο γύρισμα στο κρεβάτι, όρθιοι, μετά από φαγητό), πόσο διαρκεί και τι τον συνοδεύει. Έχετε μαζί σας τη λίστα με τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που παίρνετε, γιατί ορισμένα (ιδίως για την πίεση) μπορούν να προκαλέσουν ζάλη όταν σηκώνεστε. Μην ξεκινάτε συμπληρώματα «για τον ίλιγγο» χωρίς διάγνωση: ο ίλιγγος έχει πολλές διαφορετικές αιτίες και δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας συμπληρώματος για αυτόν.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Καλέστε αμέσως το 112 αν ο ίλιγγος εμφανιστεί ξαφνικά μαζί με:

• διπλωπία ή απώλεια όρασης,
• δυσκολία στην ομιλία ή παραμόρφωση του προσώπου,
• μούδιασμα ή αδυναμία στο χέρι, στο πόδι ή στο πρόσωπο,
• έντονο, ασυνήθιστο πονοκέφαλο,
• πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή αίσθημα λιποθυμίας,
• σύγχυση ή απώλεια συνείδησης,
• αδυναμία να σταθείτε ή να περπατήσετε.

Προγραμματίστε επίσκεψη σε γιατρό (παθολόγο, ΩΡΛ ή νευρολόγο) αν:

• ο ίλιγγος είναι επαναλαμβανόμενος ή επιμένει,
• υπάρχει μείωση ακοής ή εμβοές,
• έχει προηγηθεί τραυματισμός στο κεφάλι,
• πέφτετε ή φοβάστε να περπατήσετε,
• έχετε διαβήτη, καρδιοπάθεια ή υπέρταση και τα επεισόδια είναι καινούργια.

Συχνές ερωτήσεις

Ο ίλιγγος είναι επικίνδυνος;

Συνήθως οφείλεται σε αιτίες του έσω ωτός που δεν είναι επικίνδυνες, αλλά προκαλούν κίνδυνο πτώσης. Σπανιότερα σχετίζεται με σοβαρά αίτια, γι' αυτό τα προειδοποιητικά σημάδια πρέπει να αναγνωρίζονται.

Πόσο κρατά ο ίλιγγος θέσης;

Τα επεισόδια BPPV διαρκούν συνήθως δευτερόλεπτα έως λιγότερο από ένα λεπτό, αλλά μπορεί να επανέρχονται για εβδομάδες. Η διάγνωση γίνεται με ειδικούς ελιγμούς από γιατρό.

Η πίεση προκαλεί ίλιγγο;

Η πτώση της πίεσης όταν σηκωνόμαστε προκαλεί ελαφρά ζάλη. Ο αληθινός περιστροφικός ίλιγγος σχετίζεται συνήθως με το αιθουσαίο σύστημα ή τον εγκέφαλο. Μετρήστε την πίεση, αν έχετε πιεσόμετρο, και πείτε το στον γιατρό.

Υπάρχει φυσικός τρόπος να φύγει;

Για το BPPV υπάρχουν ελιγμοί επανατοποθέτησης από ειδικό. Για άλλες αιτίες, η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη διάγνωση. Ανεπιβεβαίωτες «φυσικές λύσεις» δεν συνιστώνται.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Πηγές

• NHS – Vertigo
• Mayo Clinic – Vertigo: Symptoms and causes
• American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery – Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo
• Vestibular Disorders Association (VeDA) – Vertigo and dizziness
• ΕΚΑΒ / Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξέταση από γιατρό. Για γενικές ερωτήσεις, Στείλτε μας μήνυμα.