Ιός Έμπολα: πώς μεταδίδεται, συμπτώματα και πότε καλούμε 112

Κάθε φορά που ακούγεται η λέξη «Έμπολα» στις ειδήσεις, οι ερωτήσεις στο φαρμακείο πολλαπλασιάζονται: πώς κολλάει, αν είναι σαν τη γρίπη, αν πρέπει να ανησυχούμε. Η σωστή απάντηση είναι ψύχραιμη και βασισμένη σε επίσημες πηγές. Ο Έμπολα είναι σοβαρή νόσος, αλλά μεταδίδεται με τρόπο διαφορετικό από τους κοινούς αναπνευστικούς ιούς και ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό στη χώρα μας, χωρίς σχετικό ταξίδι ή επαφή, θεωρείται εξαιρετικά χαμηλός. Για την τρέχουσα κατάσταση, ανατρέξτε πάντα στις ανακοινώσεις του ΕΟΔΥ και του ΠΟΥ, γιατί η επιδημιολογική εικόνα αλλάζει.

Τι είναι ο Έμπολα

Η νόσος από τον ιό Έμπολα (ιογενής αιμορραγικός πυρετός) οφείλεται σε ιούς της οικογένειας των φιλοϊών. Εμφανίζεται κυρίως σε περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Αφρικής. Ο ιός πιστεύεται ότι διατηρείται σε άγρια ζώα (π.χ. νυχτερίδες) και μεταφέρεται στον άνθρωπο μέσω επαφής με μολυσμένα ζώα· στη συνέχεια μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πώς μεταδίδεται και πώς όχι

Η μετάδοση γίνεται με άμεση επαφή του δέρματος που έχει τραύμα ή των βλεννογόνων (μάτια, μύτη, στόμα) με υγρά του σώματος ατόμου που έχει συμπτώματα ή έχει πεθάνει από τη νόσο: αίμα, έμετος, διάρροια, ιδρώτας, σίελος, σπέρμα, μητρικό γάλα. Επίσης μέσω αντικειμένων που έχουν μολυνθεί, όπως βελόνες ή ρουχισμός. Συχνοί χώροι μετάδοσης είναι η περίθαλψη ασθενών χωρίς μέσα προστασίας και οι τελετές ταφής.

Συμπτώματα και επώαση

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 8 έως 10 ημέρες μετά την έκθεση, αλλά η επώαση μπορεί να κυμανθεί από 2 έως 21 ημέρες. Αρχικά παρουσιάζονται:

• πυρετός, έντονη κόπωση και μυϊκοί πόνοι,
• πονοκέφαλος και πονόλαιμος.

Σε επόμενη φάση μπορεί να εμφανιστούν έμετοι, διάρροια, εξάνθημα, διαταραχή της νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αιμορραγίες (εσωτερικές ή εξωτερικές). Τα αρχικά συμπτώματα μοιάζουν με πολλές συχνές λοιμώξεις, γι' αυτό η διάγνωση βασίζεται και στο ιστορικό ταξιδιού ή επαφής, όχι στα συμπτώματα μόνο.

Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος για εμάς

Οι περισσότεροι άνθρωποι στην Ελλάδα δεν έχουν κανένα λόγο ανησυχίας. Ο κίνδυνος αφορά κυρίως:

• όσους ταξίδεψαν τις τελευταίες 21 ημέρες σε περιοχή με ενεργή επιδημία,
• όσους είχαν στενή επαφή (χωρίς προστασία) με επιβεβαιωμένο ή ύποπτο κρούσμα,
• επαγγελματίες υγείας και εργαζόμενους που ασχολούνται με τη διαχείριση περιστατικών, οι οποίοι ακολουθούν ειδικά πρωτόκολλα.

Η θνητότητα διαφέρει ανάλογα με το στέλεχος και την πρόσβαση σε φροντίδα· ο ΠΟΥ αναφέρει ότι κατά μέσο όρο είναι περίπου 50%, με διακυμάνσεις στις διάφορες εστίες. Η έγκαιρη υποστηρικτική φροντίδα, όπως ενυδάτωση και αντιμετώπιση των επιπλοκών, βελτιώνει την πρόγνωση.

Εμβόλια και θεραπείες

Για το στέλεχος Ζαΐρ έχουν εγκριθεί εμβόλια και ειδικές θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα. Χορηγούνται μόνο σε εξειδικευμένες δομές υγείας και σε ομάδες υψηλού κινδύνου, με απόφαση των αρμόδιων φορέων. Δεν υπάρχει λόγος ή τρόπος να τα αναζητήσει κανείς μόνος του. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Γενικά μέτρα προστασίας

Δεν υπάρχει συμπλήρωμα ή προϊόν που να προλαμβάνει τον Έμπολα. Ισχύουν τα μέτρα δημόσιας υγείας:

• Ενημέρωση από τον ΕΟΔΥ και τον ΠΟΥ για τις ταξιδιωτικές οδηγίες πριν από κάθε ταξίδι σε περιοχή με ενεργή επιδημία, και τήρηση των μέτρων προστασίας.
• Πλύσιμο χεριών με σαπούνι και νερό ή αντισηπτικό με αλκοόλη.
• Αποφυγή επαφής με σωματικά υγρά, ρουχισμό ή αντικείμενα ασθενών.
• Αποφυγή επαφής με νυχτερίδες, πιθήκους και ωμό κρέας άγριων ζώων σε χώρες υψηλού κινδύνου.
• Ενημέρωση μόνο από επίσημες πηγές, αποφεύγοντας τα μηνύματα φόβου και τις ψευδείς «θεραπείες» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Για τη μέτρηση της θερμοκρασίας δείτε τα θερμόμετρα φαρμακείου.

Πότε να καλέσετε το 112 ή τον ΕΟΔΥ

Αν μέσα σε 21 ημέρες από επιστροφή από περιοχή με επιδημία Έμπολα ή από επαφή με ύποπτο κρούσμα εμφανίσετε πυρετό, έντονη κόπωση, πονοκέφαλο, έμετο, διάρροια ή αιμορραγία:

1. Μην πάτε απευθείας σε φαρμακείο, κέντρο υγείας ή γεμάτο ιατρείο.
2. Καλέστε το 112 (ή τον ΕΟΔΥ) και αναφέρετε το ιστορικό ταξιδιού ή επαφής.
3. Μείνετε απομονωμένοι από τους άλλους και ακολουθήστε τις οδηγίες που θα σας δοθούν.
4. Μη μοιράζεστε αντικείμενα (πετσέτες, ποτήρια) με άλλους.

Αν δεν υπάρχει ιστορικό ταξιδιού ή επαφής, ο πυρετός οφείλεται με πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα σε κάποια συνηθισμένη λοίμωξη, αλλά αν επιμένει ή επιδεινώνεται, απευθυνθείτε στον γιατρό σας.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς μεταδίδεται ο Έμπολα;

Μέσω άμεσης επαφής με αίμα και σωματικά υγρά ατόμου που έχει συμπτώματα ή έχει πεθάνει από τη νόσο, ή με μολυσμένα αντικείμενα. Δεν μεταδίδεται από άτομα χωρίς συμπτώματα και δεν θεωρείται αερογενής στην καθημερινή επαφή.

Υπάρχει κίνδυνος για την Ελλάδα;

Για τον γενικό πληθυσμό ο κίνδυνος θεωρείται πολύ χαμηλός. Ο ΕΟΔΥ παρακολουθεί την κατάσταση και ενημερώνει με επίσημες ανακοινώσεις. Κίνδυνος υπάρχει κυρίως για όσους ταξιδεύουν σε περιοχές με επιδημία.

Πόσο διαρκεί η επώαση;

Από 2 έως 21 ημέρες, συνήθως 8–10 ημέρες. Γι' αυτό η παρακολούθηση μετά από πιθανή έκθεση διαρκεί 21 ημέρες.

Μπορώ να προστατευτώ με συμπλήρωμα ή βιταμίνες;

Όχι. Κανένα συμπλήρωμα δεν προλαμβάνει ή θεραπεύει τον Έμπολα. Η προστασία βασίζεται στα μέτρα δημόσιας υγείας και, για τις ομάδες υψηλού κινδύνου, στα εγκεκριμένα εμβόλια μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών.

Πηγές

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO): «Ebola virus disease» – Fact sheet
• Ε.ΟΔ.Υ. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας): ενημέρωση για τον ιό Έμπολα
• Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC): «Ebola virus disease – Factsheet for the general public»
• CDC: «About Ebola Disease» και τρόποι μετάδοσης

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει ο φαρμακοποιός μας.