Σπαστική κολίτιδα (IBS): τι είναι, τροφές και πότε στον γιατρό

«Σπαστική κολίτιδα» είναι ο όρος που χρησιμοποιούν πολλοί στην καθημερινότητα για αυτό που η ιατρική ονομάζει σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS). Είναι ένα συχνό λειτουργικό πρόβλημα του εντέρου: προκαλεί ενοχλήσεις και αλλαγές στις κενώσεις, χωρίς να υπάρχει εμφανής βλάβη στο έντερο στις εξετάσεις. Παρότι δεν είναι επικίνδυνο, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής. Στο άρθρο θα δούμε τι είναι, ποιες διατροφικές αλλαγές συνιστούν οι οδηγίες και πότε τα συμπτώματα θέλουν ιατρικό έλεγχο.

Σπαστική κολίτιδα και «κολίτιδα»: δεν είναι το ίδιο

Ο όρος μπερδεύει. Η σπαστική κολίτιδα (IBS) είναι λειτουργική διαταραχή και δεν προκαλεί φλεγμονή ή βλάβη στο τοίχωμα του εντέρου. Αντίθετα, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, όπως η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn, είναι διαφορετικές καταστάσεις με φλεγμονή και χρειάζονται ειδική ιατρική παρακολούθηση. Τα συμπτώματά τους μπορεί να μοιάζουν, γι' αυτό η διάγνωση γίνεται πάντα από γιατρό.

Συχνά συμπτώματα

• κοιλιακός πόνος ή κράμπες που συνδέονται με την κένωση,
• φούσκωμα και αέρια,
• διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή των δύο,
• αίσθηση ατελούς κένωσης,
• επιδείνωση μετά από γεύμα ή σε περιόδους στρες.

Σύμφωνα με τα κριτήρια Rome IV, η διάγνωση προϋποθέτει υποτροπιάζοντα κοιλιακό πόνο, κατά μέσο όρο τουλάχιστον μία ημέρα την εβδομάδα στους τελευταίους 3 μήνες, που σχετίζεται με δύο ή περισσότερα από: την κένωση, αλλαγή στη συχνότητα των κενώσεων ή αλλαγή στη μορφή των κοπράνων. Η διάγνωση ανήκει στον γιατρό, που αποκλείει και άλλες αιτίες.

Τι μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα

Διατροφικές συμβουλές πρώτης γραμμής

Οι βρετανικές οδηγίες (NICE) και οι σχετικές επιστημονικές εταιρείες προτείνουν ως πρώτο βήμα απλές αλλαγές τρόπου ζωής και διατροφής:

• Τακτικά γεύματα, με χρόνο για να φάτε χωρίς βιασύνη και καλό μάσημα.
• Επαρκή υγρά και περιορισμός του καφέ και του τσαγιού σε 3 φλιτζάνια την ημέρα το πολύ (NICE).
• Περιορισμός αλκοόλ και ανθρακούχων.
• Προσοχή στις φυτικές ίνες: αν υπάρχει δυσκοιλιότητα, οι διαλυτές ίνες (π.χ. βρώμη, λιναρόσπορος) συνήθως ανέχονται καλύτερα από τις αδιάλυτες (πίτουρο). Αυξάνετε σταδιακά.
• Προσοχή στα πολυόλες-γλυκαντικά (π.χ. σορβιτόλη σε προϊόντα «χωρίς ζάχαρη»), που μπορεί να προκαλέσουν αέρια και διάρροια.
• Φυσική δραστηριότητα: τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσει τα συμπτώματα.
• Ημερολόγιο τροφίμων και συμπτωμάτων για λίγες εβδομάδες, ώστε να εντοπίσετε τι σας ενοχλεί, αντί να κόβετε ολόκληρες ομάδες τροφών.

Δίαιτα low FODMAP

Τα FODMAPs είναι ομάδα υδατανθράκων που μπορεί να ζυμώνονται στο έντερο και να προκαλούν φούσκωμα, αέρια και διάρροια σε ευαίσθητα άτομα (π.χ. σκόρδο, κρεμμύδι, σιτάρι, ορισμένα φρούτα και όσπρια). Η δίαιτα low FODMAP έχει μελετηθεί και χρησιμοποιείται σε IBS, αλλά είναι πρόγραμμα τριών φάσεων (περιορισμός, επαναπροσθήκη, εξατομίκευση) που γίνεται καλύτερα με διατροφολόγο, γιατί ο μακροχρόνιος περιορισμός μπορεί να ελαττώσει την ποικιλία και την ποιότητα της διατροφής. Διαβάστε περισσότερα στον οδηγό μας για τη δίαιτα FODMAPs.

Προβιοτικά και συμπληρώματα

Τα προβιοτικά είναι δημοφιλή στο IBS, και οι οδηγίες (π.χ. NICE) αναφέρουν ότι όποιος θέλει να τα δοκιμάσει μπορεί να δοκιμάσει ένα προϊόν για τουλάχιστον 4 εβδομάδες παρακολουθώντας αν βοηθά, ακολουθώντας τις οδηγίες του κατασκευαστή. Οι οδηγίες του American College of Gastroenterology δεν συστήνουν τα προβιοτικά για τα συνολικά συμπτώματα του IBS. Πρέπει όμως να είμαστε σαφείς: δεν υπάρχουν εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας της ΕΕ για τα προβιοτικά, και η ανταπόκριση διαφέρει ανά στέλεχος και άτομο. Τα συμπληρώματα δεν αντικαθιστούν τη διατροφή ή την ιατρική παρακολούθηση. Δείτε τις κατηγορίες προβιοτικά συμπληρώματα και ευερέθιστο έντερο, και το άρθρο μας συμπληρώματα για το ευερέθιστο έντερο. Αν παίρνετε φάρμακα ή έχετε ανοσοκαταστολή, ρωτήστε πρώτα γιατρό ή φαρμακοποιό.

Στρες και έντερο

Το έντερο και ο εγκέφαλος επικοινωνούν στενά, και το άγχος μπορεί να ενισχύσει τα συμπτώματα. Βοηθούν συνήθως η τακτική άσκηση, ο επαρκής ύπνος, οι τεχνικές χαλάρωσης και, σε επίμονες περιπτώσεις, η συζήτηση με ειδικό.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Τα παρακάτω δεν είναι τυπικά του IBS και χρειάζονται άμεσο ιατρικό έλεγχο:

• αίμα στα κόπρανα ή μαύρα κόπρανα,
• ακούσια απώλεια βάρους,
• πυρετός,
• έντονος ή επιδεινούμενος πόνος, ιδίως τη νύχτα,
• αναιμία ή κόπωση χωρίς εμφανή αιτία,
• νεοεμφανιζόμενα συμπτώματα μετά τα 50, ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου, κοιλιοκάκης ή φλεγμονώδους νόσου του εντέρου,
• επίμονη διάρροια που ξυπνά τη νύχτα, ή σημεία αφυδάτωσης,
• πρήξιμο στην κοιλιά με μόνιμη αλλαγή στις κενώσεις.

Μην αποδίδετε μόνοι σας τέτοια συμπτώματα σε «σπαστική κολίτιδα». Η διάγνωση του IBS γίνεται όταν έχουν αποκλειστεί άλλες αιτίες.

Συχνές ερωτήσεις

Η σπαστική κολίτιδα είναι επικίνδυνη;

Το IBS είναι λειτουργική διαταραχή και δεν βλάπτει το έντερο· σύμφωνα με το NHS δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του εντέρου. Μπορεί όμως να είναι ενοχλητικό. Τα συμπτώματα που δεν ταιριάζουν στο IBS, όπως αίμα στα κόπρανα ή απώλεια βάρους, χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.

Ποιες τροφές ενοχλούν συνήθως;

Διαφέρει από άτομο σε άτομο. Συχνές ύποπτες είναι οι λιπαρές και τηγανητές τροφές, ο καφές, το αλκοόλ, τα ανθρακούχα, τα πολύ καρυκευμένα φαγητά και οι τροφές πλούσιες σε FODMAPs. Ένα ημερολόγιο τροφίμων βοηθά να εντοπίσετε τι ισχύει για εσάς.

Βοηθούν τα προβιοτικά;

Τα στοιχεία είναι αντιφατικά και η ανταπόκριση διαφέρει, ενώ δεν υπάρχουν εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας της ΕΕ για τα προβιοτικά. Αν δοκιμάσετε, το NICE αναφέρει διάστημα τουλάχιστον 4 εβδομάδων· ρωτήστε τον φαρμακοποιό σας.

Η σπαστική κολίτιδα περνάει;

Το IBS είναι συνήθως χρόνιο, με περιόδους έξαρσης και ύφεσης. Με κατάλληλες διατροφικές και βιοτικές προσαρμογές, πολλοί άνθρωποι ελέγχουν καλά τα συμπτώματα. Ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει και άλλες επιλογές όταν χρειάζεται.

Πηγές

• NICE: Irritable bowel syndrome in adults, diagnosis and management (CG61)
• Rome Foundation: Rome IV criteria for functional gastrointestinal disorders
• NHS: Irritable bowel syndrome (IBS)
• Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία: ενημερωτικό υλικό για ασθενείς
• American College of Gastroenterology: Clinical Guideline, Management of Irritable Bowel Syndrome
• Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012 για τους εγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας

Οι πληροφορίες είναι ενημερωτικές και δεν υποκαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Για ερωτήσεις σχετικά με προϊόντα φαρμακείου για το έντερο, Στείλτε μας μήνυμα και θα απαντήσει φαρμακοποιός.