Ξηροστομία: αιτίες, τι βοηθά και πότε να δείτε γιατρό

Η ξηροστομία, δηλαδή η αίσθηση ότι το στόμα είναι στεγνό, είναι πολύ συχνή, ιδίως μετά τα 60. Κάνει δύσκολο το μάσημα, την κατάποση και την ομιλία, αλλοιώνει τη γεύση και επηρεάζει την υγεία των δοντιών. Πολλοί αναζητούν «βιταμίνες για ξηροστομία». Στον οδηγό αυτό εξηγούμε τις αιτίες, τι βοηθά στην πράξη, τι ισχύει για τις βιταμίνες και πότε πρέπει να δείτε γιατρό ή οδοντίατρο.

Τι είναι η ξηροστομία

Το σάλιο κάνει πολύ περισσότερα από το να «υγραίνει» το στόμα. Βοηθά στο μάσημα και την κατάποση, ξεπλένει τα υπολείμματα τροφής, εξουδετερώνει τα οξέα που προκαλούν τερηδόνα και περιέχει ουσίες που προστατεύουν από μικρόβια και μύκητες. Όταν η παραγωγή του μειώνεται, εμφανίζονται:

• στεγνό, κολλώδες στόμα και ανάγκη για συχνές γουλιές νερό,
• δυσκολία στο μάσημα, στην κατάποση στεγνών τροφών και στην ομιλία,
• σκασμένα χείλη, κάψιμο στη γλώσσα, αλλοιωμένη γεύση,
• κακοσμία του στόματος,
• δυσκολία στη συγκράτηση της οδοντοστοιχίας.

Οι συχνότερες αιτίες

• Φάρμακα: η πιο συχνή αιτία. Εκατοντάδες φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ξηροστομία, όπως ορισμένα αντιυπερτασικά και διουρητικά, τα αντιισταμινικά, τα αντικαταθλιπτικά, ορισμένα αγχολυτικά και φάρμακα για την ουροδόχο κύστη. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν κάποιος παίρνει πολλά φάρμακα μαζί. Μη διακόψετε ποτέ φάρμακο μόνοι σας. Συζητήστε με τον γιατρό σας αν υπάρχει εναλλακτική.
• Ηλικία: όχι η ίδια η ηλικία, αλλά τα περισσότερα φάρμακα και οι χρόνιες παθήσεις που τη συνοδεύουν.
• Αναπνοή από το στόμα, ροχαλητό ή βουλωμένη μύτη, που κάνουν το στόμα να στεγνώνει ιδιαίτερα τη νύχτα.
• Αφυδάτωση: λίγο νερό, ζέστη, πυρετός, έμετοι ή διάρροια.
• Διαβήτης, ιδίως όταν το σάκχαρο είναι αρρύθμιστο, μαζί με έντονη δίψα και συχνοουρία.
• Σύνδρομο Sjögren: αυτοάνοση πάθηση που επηρεάζει τους σιελογόνους και τους δακρυϊκούς αδένες. Χαρακτηριστικά συνυπάρχει ξηροφθαλμία.
• Ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου, καθώς και ορισμένες χημειοθεραπείες.
• Κάπνισμα, αλκοόλ, πολλή καφεΐνη και άγχος.

Τι βοηθά στην καθημερινότητα

• Νερό σε μικρές, συχνές γουλιές κατά τη διάρκεια της ημέρας και ένα ποτήρι δίπλα στο κρεβάτι.
• Τσίχλες ή καραμέλες χωρίς ζάχαρη, ιδανικά με ξυλιτόλη. Το μάσημα διεγείρει τη ροή σάλιου και η ξυλιτόλη δεν τροφοδοτεί τα βακτήρια της τερηδόνας.
• Υποκατάστατα σάλιου: σπρέι, gel και στοματικά διαλύματα ειδικά για ξηροστομία, που ενυδατώνουν και λιπαίνουν τον βλεννογόνο. Το gel είναι συνήθως πρακτικό πριν από τον ύπνο.
• Οδοντόκρεμα με φθόριο, πλύσιμο δύο φορές την ημέρα και καθαρισμός των μεσοδόντιων διαστημάτων.
• Αποφυγή στοματικών διαλυμάτων με αλκοόλ, που στεγνώνουν περισσότερο τον βλεννογόνο.
• Υγραντήρας στο υπνοδωμάτιο, ιδίως τον χειμώνα με τη θέρμανση.
• Λιγότερο αλκοόλ, καφεΐνη και αλμυρές ή πικάντικες τροφές, διακοπή καπνίσματος.
• Βάλσαμο για τα χείλη και μαλακές, υγρές τροφές με σάλτσες όταν η κατάποση είναι δύσκολη.

Σπρέι, gel, στοματικά διαλύματα και οδοντόκρεμες για στεγνό στόμα θα βρείτε στην κατηγορία Προϊόντα για ξηροστομία.

Βιταμίνες για ξηροστομία: τι ισχύει

Η ειλικρινής απάντηση: δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας στην ΕΕ για βιταμίνη, μέταλλο ή άλλο συμπλήρωμα που να αφορά την ξηροστομία ή την παραγωγή σάλιου. Δεν υπάρχει δηλαδή «βιταμίνη για το στεγνό στόμα».

Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια. Η έλλειψη βιταμίνης B12, σιδήρου ή φυλλικού οξέος μπορεί να προκαλέσει γλωσσίτιδα, δηλαδή λεία, κόκκινη και ευαίσθητη γλώσσα, κάψιμο στο στόμα και σκασίματα στις γωνίες των χειλιών. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να μπερδευτούν με την ξηροστομία. Αν έχετε τέτοιες ενοχλήσεις, μαζί με κούραση ή ωχρότητα, το σωστό είναι να γίνει εξέταση αίματος και όχι συμπλήρωμα «στα τυφλά». Αν βρεθεί έλλειψη, ο γιατρός θα προτείνει την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Γιατί η ξηροστομία αφορά και τα δόντια

Χωρίς αρκετό σάλιο, το στόμα χάνει τη φυσική του προστασία. Οι πιο συχνές επιπλοκές είναι:

• Τερηδόνα, συχνά στον αυχένα των δοντιών και στις ρίζες, που μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα.
• Μυκητίαση του στόματος (καντιντίαση), με λευκές πλάκες, κοκκινίλα ή κάψιμο, ιδίως σε όσους φορούν οδοντοστοιχία.
• Ουλίτιδα, κακοσμία και ερεθισμός από την οδοντοστοιχία.

Γι' αυτό όσοι έχουν χρόνια ξηροστομία καλό είναι να επισκέπτονται τον οδοντίατρο συχνότερα. Ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει επιπλέον μέτρα προστασίας με φθόριο.

Πότε να δείτε γιατρό

• Αν η ξηροστομία κρατά περισσότερο από λίγες εβδομάδες χωρίς προφανή αιτία.
• Αν ξεκίνησε μετά από νέο φάρμακο. Μιλήστε με τον γιατρό σας, χωρίς να το διακόψετε μόνοι σας.
• Αν συνυπάρχει έντονη δίψα, συχνοουρία ή απώλεια βάρους, για έλεγχο σακχάρου.
• Αν έχετε επίσης ξηροφθαλμία, πόνους στις αρθρώσεις ή πρήξιμο στους σιελογόνους αδένες, για διερεύνηση συνδρόμου Sjögren.
• Αν έχετε κάψιμο στη γλώσσα, πληγές που δεν επουλώνονται μέσα σε 2 εβδομάδες, λευκές πλάκες ή δυσκολία στην κατάποση.
• Σε σημάδια αφυδάτωσης, όπως ζάλη, σκουρόχρωμα ούρα ή σύγχυση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους.

Ανάλογα με την περίπτωση θα σας εξετάσει ο παθολόγος ή ο γενικός γιατρός, ο οδοντίατρος, ο ΩΡΛ ή ο ρευματολόγος.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια βιταμίνη βοηθά στην ξηροστομία;

Καμία βιταμίνη δεν έχει εγκεκριμένο ισχυρισμό για την ξηροστομία. Αν όμως έχετε κάψιμο στη γλώσσα ή σκασίματα στα χείλη, ζητήστε έλεγχο για B12, σίδηρο και φυλλικό οξύ.

Γιατί έχω στεγνό στόμα το πρωί;

Συχνά οφείλεται σε αναπνοή από το στόμα ή ροχαλητό κατά τον ύπνο, σε ξηρό αέρα ή σε φάρμακα που λαμβάνονται το βράδυ. Ένας υγραντήρας και ένα gel για ξηροστομία πριν τον ύπνο μπορεί να βοηθήσουν.

Βοηθούν οι τσίχλες στην ξηροστομία;

Οι τσίχλες χωρίς ζάχαρη διεγείρουν τη ροή σάλιου με το μάσημα. Προτιμήστε όσες περιέχουν ξυλιτόλη και αποφύγετε όσες έχουν ζάχαρη.

Μπορούν τα φάρμακα να προκαλέσουν ξηροστομία;

Ναι, είναι η πιο συχνή αιτία. Ορισμένα αντιυπερτασικά, αντιισταμινικά και αντικαταθλιπτικά είναι από τα πιο γνωστά. Μη διακόψετε το φάρμακο, συζητήστε το με τον γιατρό σας.

Είναι επικίνδυνη η ξηροστομία για τα δόντια;

Η χρόνια ξηροστομία αυξάνει τον κίνδυνο για τερηδόνα και μυκητίαση. Οδοντόκρεμα με φθόριο, προσεκτική στοματική υγιεινή και τακτικός έλεγχος από τον οδοντίατρο είναι σημαντικά.

Πηγές

• NHS – Dry mouth
• NIH National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) – Dry Mouth
• NICE Clinical Knowledge Summaries – Dry mouth
• NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin B12 and Iron: Fact Sheets for Health Professionals
• Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012 – Κατάλογος επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας για τρόφιμα

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού, οδοντιάτρου ή φαρμακοποιού. Μη διακόπτετε ή αλλάζετε φάρμακα χωρίς οδηγία γιατρού. Έχετε απορία; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.