Συνένζυμο Q10: τι είναι, ubiquinol ή ubiquinone και πώς να διαλέξετε

Το συνένζυμο Q10 είναι από τα πιο γνωστά συμπληρώματα, με πολλές μορφές και μεγάλες διαφορές στην τιμή. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι είναι, πού το βρίσκουμε, τι σημαίνουν οι λέξεις ubiquinol και ubiquinone στη συσκευασία και τι να προσέξετε αν παίρνετε φάρμακα. Ένα σημαντικό σημείο από την αρχή: στην ΕΕ δεν υπάρχει κανένας εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το Q10. Το κείμενο είναι πληροφοριακό και δεν υπόσχεται κανένα αποτέλεσμα. Αν θέλετε να δείτε τα διαθέσιμα προϊόντα, μπείτε στην κατηγορία συνένζυμο Q10.

Τι είναι το συνένζυμο Q10

Το Q10 (ή ουβικινόνη) είναι μια λιποδιαλυτή ουσία που βρίσκεται σε σχεδόν όλα τα κύτταρα του σώματος, κυρίως στα μιτοχόνδρια. Ο οργανισμός το παράγει μόνος του, γι' αυτό δεν είναι βιταμίνη. Για τα συμπληρώματα Q10 δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας.

Μελέτες δείχνουν ότι τα επίπεδα του Q10 σε ορισμένους ιστούς μειώνονται με την ηλικία. Ορισμένα φάρμακα, όπως οι στατίνες, μειώνουν επίσης τα επίπεδά του στο αίμα. Αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι ένα συμπλήρωμα έχει όφελος, όπως εξηγούμε παρακάτω.

Πού βρίσκεται στις τροφές

Το Q10 υπάρχει σε μικρές ποσότητες σε:

• κρέας και εντόσθια (καρδιά, συκώτι),
• λιπαρά ψάρια (σαρδέλα, σκουμπρί, σολομός),
• ξηρούς καρπούς και σπόρους,
• ορισμένα φυτικά έλαια.

Με τη συνηθισμένη διατροφή παίρνουμε λίγα mg την ημέρα. Οι ποσότητες στα συμπληρώματα είναι πολύ μεγαλύτερες.

Ubiquinone ή ubiquinol;

Το Q10 υπάρχει στον οργανισμό σε δύο μορφές, που μετατρέπονται η μία στην άλλη:

• Ubiquinone (ουβικινόνη): η οξειδωμένη μορφή. Είναι η πιο κλασική και συνήθως πιο οικονομική μορφή στα συμπληρώματα.
• Ubiquinol (ουβικινόλη): η ανηγμένη μορφή. Είναι πιο ευαίσθητη στο οξυγόνο, γι' αυτό κυκλοφορεί σχεδόν πάντα σε μαλακές κάψουλες με λάδι. Στην ΕΕ έχει εγκριθεί ως νέο τρόφιμο για συμπληρώματα που απευθύνονται σε ενήλικες.

Ορισμένες μελέτες δείχνουν καλύτερη απορρόφηση της ubiquinol, ιδίως σε μεγαλύτερες ηλικίες. Τα στοιχεία όμως δεν είναι σταθερά και ο οργανισμός μετατρέπει τη μία μορφή στην άλλη. Στην απορρόφηση μετράει εξίσου η σύνθεση της κάψουλας: σκόνη, διάλυμα σε λάδι ή διαλυτοποιημένη μορφή.

Οι μορφές στο ράφι

Δόσεις και τρόπος λήψης

• Τα συμπληρώματα κυκλοφορούν συνήθως σε 30–200 mg ανά δόση. Δεν υπάρχει επίσημη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη, γιατί το Q10 δεν είναι βιταμίνη.
• Είναι λιποδιαλυτό: παίρνεται με γεύμα που περιέχει λίπος, όχι με άδειο στομάχι.
• Αν η ημερήσια ποσότητα είναι πάνω από περίπου 100 mg, πολλοί κατασκευαστές προτείνουν να μοιράζεται σε δύο λήψεις.
• Ακολουθήστε τη δόση της ετικέτας και μην την ξεπερνάτε.
• Ανεπιθύμητες ενέργειες είναι γενικά ήπιες: ενόχληση στο στομάχι, ναυτία, διάρροια. Σε υψηλές δόσεις μερικοί αναφέρουν αϋπνία, οπότε προτιμήστε πρωινή ή μεσημεριανή λήψη.

Γιατί δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας

Το 2010 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) εξέτασε ισχυρισμούς για το Q10, όπως για την παραγωγή ενέργειας, τη λειτουργία της καρδιάς, την αρτηριακή πίεση, την αντιοξειδωτική προστασία και τη χοληστερόλη. Κατέληξε ότι δεν αποδείχθηκε σχέση αιτίας–αποτελέσματος για κανέναν από αυτούς. Γι' αυτό στην ΕΕ ένα συμπλήρωμα Q10 δεν επιτρέπεται να γράφει ότι «δίνει ενέργεια», «προστατεύει την καρδιά» ή κάτι παρόμοιο.

Έρευνα συνεχίζει να γίνεται, αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός. Αν δείτε τέτοιες υποσχέσεις σε διαφήμιση, να είστε επιφυλακτικοί.

Στατίνες και Q10

Οι στατίνες μειώνουν τα επίπεδα Q10 στο αίμα. Γι' αυτό πολλοί που τις παίρνουν ρωτούν αν χρειάζονται συμπλήρωμα, ειδικά όταν έχουν μυϊκούς πόνους. Οι μελέτες για το αν το Q10 βοηθά στους μυϊκούς πόνους από τις στατίνες δεν έχουν δώσει σαφή απάντηση, σύμφωνα με το NCCIH.

• Αν έχετε μυϊκούς πόνους ή αδυναμία με στατίνη, ενημερώστε τον γιατρό σας. Μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις.
• Μη σταματήσετε και μην αλλάξετε τη στατίνη μόνοι σας.
• Αν θέλετε να δοκιμάσετε Q10, συζητήστε το πρώτα με τον γιατρό.

Αντιπηκτικά και άλλες αλληλεπιδράσεις

• Βαρφαρίνη και παρόμοια αντιπηκτικά: το Q10 μοιάζει χημικά με τη βιταμίνη K και μπορεί να μειώσει τη δράση τους. Μην το παίρνετε χωρίς έγκριση του γιατρού. Αν το ξεκινήσετε ή το σταματήσετε, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πιο συχνό έλεγχο του INR.
• Φάρμακα για την πίεση: αν τα παίρνετε, ενημερώστε τον γιατρό πριν ξεκινήσετε Q10, γιατί έχουν αναφερθεί αλληλεπιδράσεις.
• Φάρμακα για τον διαβήτη: ενημερώστε τον γιατρό πριν το ξεκινήσετε.
• Χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία: μην παίρνετε συμπληρώματα, και Q10, χωρίς έγκριση του ογκολόγου.

Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά

Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ασφάλειας για τη λήψη συμπληρωμάτων Q10 στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό. Αποφύγετέ τα, εκτός αν σας τα προτείνει ο γιατρός. Τα περισσότερα συμπληρώματα απευθύνονται σε ενήλικες και η ubiquinol έχει εγκριθεί μόνο για ενήλικες. Στα παιδιά το Q10 δίνεται μόνο με οδηγία γιατρού.

Πώς να διαλέξετε

• Κοιτάξτε τα mg Q10 ανά δόση, όχι το βάρος της κάψουλας.
• Δείτε αν είναι ubiquinone ή ubiquinol και αν η κάψουλα είναι σκόνη ή λάδι.
• Συγκρίνετε την τιμή ανά 100 mg Q10, γιατί οι συσκευασίες διαφέρουν πολύ.
• Σε συνδυαστικά προϊόντα ελέγξτε τα υπόλοιπα συστατικά, για να μην πάρετε διπλή δόση από άλλο συμπλήρωμα.
• Αν παίρνετε φάρμακα, ρωτήστε πρώτα τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό.

Πότε να δείτε γιατρό

• Όταν έχετε μυϊκούς πόνους, αδυναμία ή σκούρα ούρα ενώ παίρνετε στατίνη.
• Όταν έχετε επίμονη κούραση, δύσπνοια ή πρήξιμο στα πόδια: χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, όχι συμπλήρωμα.
• Πριν ξεκινήσετε Q10, αν παίρνετε αντιπηκτικά, φάρμακα για την πίεση ή τον διαβήτη, ή αν είστε έγκυος ή θηλάζετε.

Θέλετε βοήθεια να συγκρίνετε μορφές και δόσεις; Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.

Πηγές

• EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA) – Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to coenzyme Q10 (EFSA Journal 2010).
• NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health) – Coenzyme Q10.
• NIH / MedlinePlus – Coenzyme Q10.
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Κατάλογος της Ένωσης για τα νέα τρόφιμα (ubiquinol).

Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ισορροπημένης διατροφής και δεν προορίζονται για την πρόληψη ή τη θεραπεία ασθενειών. Διαβάζετε πάντα την ετικέτα και μην υπερβαίνετε τη συνιστώμενη δόση.