Παραθορμόνη (PTH): τι είναι, φυσιολογικές τιμές και αιτίες

Όταν ένα αποτέλεσμα αιματολογικών γράφει «παραθορμόνη υψηλή» δίπλα σε ένα αστερίσκο, είναι φυσικό να προκαλεί ανησυχία. Η παραθορμόνη (PTH) δεν είναι μια ορμόνη που τη γνωρίζουμε όλοι καλά, όμως παίζει κεντρικό ρόλο στο ασβέστιο και στα οστά. Σε αυτό το άρθρο εξηγώ με απλά λόγια τι είναι, πώς διαβάζεται η εξέταση, ποιες είναι οι πιθανές αιτίες αύξησης και τι μπορείτε (και τι δεν πρέπει) να κάνετε μόνοι σας.

Τι είναι η παραθορμόνη

Η παραθορμόνη παράγεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες: συνήθως τέσσερις μικροί αδένες πίσω από τον θυρεοειδή. Δεν έχουν σχέση με τη λειτουργία του θυρεοειδούς, παρότι βρίσκονται δίπλα του. Ο βασικός ρόλος της PTH είναι να διατηρεί σταθερό το ασβέστιο στο αίμα.

Πώς ρυθμίζει το ασβέστιο

Όταν το ασβέστιο του αίματος πέφτει, η PTH αυξάνεται και:

• αποδεσμεύει ασβέστιο από τα οστά,
• μειώνει την απώλεια ασβεστίου από τα νεφρά,
• ενεργοποιεί τη βιταμίνη D, που αυξάνει την απορρόφηση ασβεστίου από το έντερο.

Όταν το ασβέστιο ανεβεί, η έκκριση PTH μειώνεται. Έτσι λειτουργεί ένα σύστημα αρνητικής ανάδρασης. Δείτε περισσότερα για τα δύο συστατικά στις σελίδες ασβέστιο και βιταμίνη D.

Φυσιολογικές τιμές

Οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από το εργαστήριο και τη μέθοδο. Συνήθως η PTH εκφράζεται σε pg/ml, με εύρος αναφοράς που αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία περίπου 15 έως 65 pg/ml (π.χ. Mayo Clinic· ορισμένα εργαστήρια χρησιμοποιούν 10 έως 65 ή 12 έως 88). Η PTH ερμηνεύεται πάντα μαζί με το ασβέστιο του ορού, τη βιταμίνη D (25-OH), τον φώσφορο και τη νεφρική λειτουργία (κρεατινίνη). Μία μεμονωμένη τιμή δεν δίνει διάγνωση.

Γιατί μπορεί να αυξηθεί η παραθορμόνη

Η διάκριση είναι πολύ σημαντική, γιατί η αντιμετώπιση διαφέρει εντελώς. Την αποφασίζει ο γιατρός (ενδοκρινολόγος), όχι το συμπλήρωμα που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο.

Πιθανά συμπτώματα

Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν κανένα σύμπτωμα και η διάγνωση γίνεται τυχαία από εξετάσεις. Όταν υπάρχουν, μπορεί να περιλαμβάνουν κόπωση, μυϊκή αδυναμία, οστικούς ή αρθρικούς πόνους, δίψα και συχνοουρία, δυσκοιλιότητα, ναυτία, αδιαθεσία, δυσκολία συγκέντρωσης ή πεσμένη διάθεση, πέτρες στα νεφρά και οστεοπόρωση. Αυτά είναι μη ειδικά, και έχουν πολλές άλλες αιτίες.

Παραθορμόνη και άγχος

Το άγχος από μόνο του δεν θεωρείται καθιερωμένη αιτία αυξημένης PTH. Ωστόσο, η αυξημένη PTH με υψηλό ασβέστιο μπορεί να συνοδεύεται από νευρολογικά και ψυχικά συμπτώματα, όπως άγχος, ευερεθιστότητα ή πεσμένη διάθεση. Αν ανησυχείτε, συζητήστε τα αποτελέσματά σας με τον γιατρό σας αντί να αποδώσετε τα συμπτώματα σε μία μόνο αιτία.

Πώς «πέφτει» η παραθορμόνη;

Η απάντηση εξαρτάται από την αιτία, και γι' αυτό δεν υπάρχει γενική συνταγή:

• Δευτεροπαθής από έλλειψη βιταμίνης D: ο γιατρός ελέγχει τα επίπεδα και καθορίζει την κατάλληλη αντιμετώπιση και παρακολούθηση.
• Πρωτοπαθής: η τακτική παρακολούθηση ή η χειρουργική εκτίμηση αποφασίζονται από τον ειδικό, ανάλογα με τα επίπεδα ασβεστίου, την οστική πυκνότητα, την ηλικία και τα συμπτώματα.
• Νεφρική νόσος: η αντιμετώπιση γίνεται σε συνεργασία με τον νεφρολόγο.

Σε κάθε περίπτωση, μην ξεκινάτε μόνοι σας υψηλές δόσεις ασβεστίου ή βιταμίνης D. Ο φόρτος ασβεστίου μπορεί να είναι επικίνδυνος αν υπάρχει υπερασβεστιαιμία. Ως όριο αναφοράς, η EFSA έχει ορίσει ανώτατο ασφαλές όριο ολικής πρόσληψης ασβεστίου 2.500 mg ημερησίως και βιταμίνης D 100 μg (4.000 IU) ημερησίως για ενήλικες, από όλες τις πηγές. Τα όρια αυτά αφορούν τον γενικό πληθυσμό και δεν αποτελούν σύσταση λήψης· σε διαταραχή του ασβεστίου ή της PTH, η κατάλληλη πρόσληψη καθορίζεται μόνο από τον γιατρό. Αν ο γιατρός σας συστήσει συμπλήρωμα, ακολουθήστε ακριβώς τις οδηγίες του.

Καθημερινές συνήθειες που στηρίζουν τα οστά

• Ισορροπημένη διατροφή με επαρκές ασβέστιο από τροφές (γαλακτοκομικά, πράσινα φυλλώδη, σαρδέλες, αμύγδαλα).
• Επαρκής, ασφαλής έκθεση στον ήλιο και τακτική σωματική άσκηση με φόρτιση (περπάτημα, ενδυνάμωση).
• Επαρκής ενυδάτωση, ιδιαίτερα αν έχετε ιστορικό πετρών στα νεφρά.
• Περιορισμός καπνίσματος και υπερβολικού αλκοόλ.

Δείτε και τις σελίδες μας για την οστεοπόρωση και τις πέτρες στα νεφρά, καθώς και το άρθρο βιταμίνη D: οφέλη, πηγές και πότε χρειάζεται συμπλήρωμα.

Πότε να πάτε στον γιατρό

• Αν το αποτέλεσμα της PTH είναι εκτός ορίων. Δεν χρειάζεται πανικός, αλλά απαιτείται ιατρική εκτίμηση και πιθανώς επανάληψη της εξέτασης.
• Αν έχετε έντονη δίψα, συχνοουρία, ναυτία, δυσκοιλιότητα, μυϊκή αδυναμία ή σύγχυση, που μπορεί να υποδεικνύουν υψηλό ασβέστιο.
• Αν έχετε επαναλαμβανόμενες πέτρες στα νεφρά, κατάγματα με ελάχιστη κάκωση ή γνωστή οστεοπόρωση.
• Άμεσα (καλέστε το 112), αν υπάρχει έντονη σύγχυση, αφυδάτωση, αρρυθμία ή έντονος πόνος στο πλευρό.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η φυσιολογική τιμή της PTH;

Συνήθως περίπου 15 έως 65 pg/ml, με διαφορές ανάμεσα στα εργαστήρια. Η τιμή ερμηνεύεται πάντα μαζί με ασβέστιο, βιταμίνη D και νεφρική λειτουργία.

Η υψηλή παραθορμόνη είναι πάντα σοβαρή;

Όχι πάντα. Μία από τις γνωστές αιτίες είναι η έλλειψη βιταμίνης D, που αντιμετωπίζεται υπό ιατρική παρακολούθηση. Ωστόσο, πρέπει να διερευνάται πάντα από γιατρό.

Μπορώ να μειώσω την PTH μόνος μου;

Όχι με ασφάλεια. Η αιτία πρέπει πρώτα να εντοπιστεί. Η αυτοθεραπεία με ασβέστιο ή βιταμίνη D χωρίς εξέταση μπορεί να μην βοηθήσει ή να είναι επικίνδυνη.

Τι σημαίνει PTH στην εξέταση;

Είναι η συντομογραφία του Parathyroid Hormone, δηλαδή της παραθορμόνης.

Πηγές

• Mayo Clinic: Hyperparathyroidism, Symptoms and causes.
• NHS: Hyperparathyroidism.
• Fifth International Workshop on Primary Hyperparathyroidism: Evaluation and Management of Primary Hyperparathyroidism (J Bone Miner Res, 2022).
• Endocrine Society: Clinical Practice Guideline on Vitamin D deficiency.
• EFSA: Tolerable upper intake levels for calcium (2012) και για τη βιταμίνη D (2012).
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012, εγκεκριμένοι ισχυρισμοί για ασβέστιο και βιταμίνη D.

Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Για ερωτήσεις σχετικά με τα αποτελέσματά σας ή τα συμπληρώματα, Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.