Λεπτοσπείρωση: τι είναι, συμπτώματα και μετάδοση

Η λεπτοσπείρωση είναι μια λοίμωξη που γίνεται γνωστή κάθε φορά που έχουμε πλημμύρες, έντονες βροχοπτώσεις ή κρούσματα σε αγροτικές περιοχές. Πολλοί την αναζητούν στο διαδίκτυο μόλις ακούσουν την ονομασία, και είναι λογικό: το όνομα ακούγεται σοβαρό και οι πληροφορίες που κυκλοφορούν δεν είναι πάντα ακριβείς. Στο άρθρο αυτό θα δείτε με απλά λόγια τι είναι η νόσος, πώς μεταδίδεται, ποια συμπτώματα μπορεί να έχει και, κυρίως, ποιοι τρόποι προφύλαξης προτείνονται από τους επίσημους φορείς. Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση.

Τι είναι η λεπτοσπείρωση

Η λεπτοσπείρωση είναι βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από βακτήρια του γένους Leptospira. Είναι ζωονόσος, δηλαδή μεταδίδεται από ζώα στον άνθρωπο. Τα βακτήρια φιλοξενούνται στα νεφρά διαφόρων ζώων, όπως τα τρωκτικά (κυρίως οι αρουραίοι), τα βοοειδή, τα χοιρινά και τα σκυλιά, και αποβάλλονται με τα ούρα τους. Συχνά το ζώο που τα φέρει δεν εμφανίζει το ίδιο κανένα σύμπτωμα.

Στην Ελλάδα η νόσος είναι δηλωτέα και παρακολουθείται από τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Τα περιστατικά εμφανίζονται κυρίως σε περιοχές με αρδευόμενες καλλιέργειες, κτηνοτροφία ή τρεχούμενα και στάσιμα νερά, και συνήθως αυξάνονται μετά από έντονες βροχοπτώσεις ή πλημμύρες.

Πώς μεταδίδεται

Ο άνθρωπος μολύνεται συνήθως έμμεσα, όταν έρθει σε επαφή με νερό, λάσπη ή υγρό έδαφος που έχει μολυνθεί από τα ούρα μολυσμένων ζώων. Τα βακτήρια μπορούν να εισέλθουν στον οργανισμό:

• μέσω μικρών πληγών, εκδορών ή αμυχών του δέρματος,
• μέσω των βλεννογόνων των ματιών, της μύτης και του στόματος,
• πολύ σπανιότερα, με κατάποση μολυσμένου νερού ή τροφής.

Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο θεωρείται εξαιρετικά σπάνια. Δεν μεταδίδεται από το απλό άγγιγμα ή από τη συνύπαρξη στον ίδιο χώρο με κάποιον που νοσεί.

Ποιοι εκτίθενται περισσότερο

Ο κίνδυνος σχετίζεται με την επαγγελματική ή ψυχαγωγική έκθεση σε μολυσμένο περιβάλλον. Ενδεικτικά:

• αγρότες, κτηνοτρόφοι και εργαζόμενοι σε εγκαταστάσεις ζώων ή σφαγεία,
• εργαζόμενοι σε αποχετευτικά δίκτυα και καθαρισμό υδάτων,
• άτομα που καθαρίζουν χώρους μετά από πλημμύρα,
• όσοι κολυμπούν ή κάνουν αθλήματα νερού σε λίμνες, ποτάμια ή στάσιμα νερά, ιδίως με πληγές στο δέρμα,
• ταξιδιώτες σε τροπικές περιοχές, όπου η νόσος είναι συχνότερη.

Συμπτώματα της λεπτοσπείρωσης

Η περίοδος επώασης είναι συνήθως 5 έως 14 ημέρες, αλλά μπορεί να κυμανθεί από 2 έως 30 ημέρες από την έκθεση. Η νόσος εκδηλώνεται με ευρύ φάσμα εικόνας: από ήπια, γριπώδη συμπτώματα έως σοβαρή πολυοργανική προσβολή. Πολλά περιστατικά είναι ήπια και μπορεί να μην αναγνωριστούν.

Επειδή τα αρχικά συμπτώματα μοιάζουν με της γρίπης ή άλλων ιώσεων, η διάγνωση δεν γίνεται με βάση μόνο τα συμπτώματα. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη το ιστορικό έκθεσης (π.χ. επαφή με νερό ή ζώα) και ζητά εργαστηριακές εξετάσεις.

Πώς περιορίζεται ο κίνδυνος

Η πρόληψη στηρίζεται στη μείωση της επαφής με πιθανώς μολυσμένο περιβάλλον και στην προστασία του δέρματος. Οι γενικές οδηγίες δημόσιας υγείας (ΕΟΔΥ, ΠΟΥ, CDC) περιλαμβάνουν:

• Αποφυγή κολύμβησης ή περπατήματος σε πλημμυρισμένες περιοχές και σε νερά που μπορεί να έχουν μολυνθεί από ζώα.
• Χρήση γαντιών, αδιάβροχων μπότων και προστατευτικών ενδυμάτων κατά την εργασία σε αγρούς, στάβλους ή μετά από πλημμύρα.
• Κάλυψη των πληγών και εκδορών με αδιάβροχο επίθεμα πριν από κάθε έκθεση.
• Καλό πλύσιμο χεριών και δέρματος με σαπούνι και καθαρό νερό μετά την επαφή με νερό, χώμα ή ζώα.
• Έλεγχος των τρωκτικών γύρω από το σπίτι: κλειστοί κάδοι, ασφαλής αποθήκευση τροφών και ζωοτροφών.
• Πόσιμο νερό από ασφαλή πηγή· σε περίπτωση αμφιβολίας, βράσιμο ή εμφιαλωμένο νερό.
• Έλεγχος και εμβολιασμός των κατοικίδιων σκύλων σύμφωνα με τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Αν υπάρξει τραυματισμός στο δέρμα σε επαφή με ύποπτο νερό ή χώμα, καθαρίστε την περιοχή αμέσως με άφθονο τρεχούμενο νερό και σαπούνι. Για τον καθαρισμό και την περιποίηση μικρών πληγών μπορείτε να δείτε τα προϊόντα στην κατηγορία περιποίηση για πληγές και τραύματα. Τα προϊόντα αυτά αφορούν την υγιεινή και την προστασία του τραύματος και δεν προλαμβάνουν ούτε θεραπεύουν τη λοίμωξη.

Θεραπεία: τι να περιμένετε

Η λεπτοσπείρωση αντιμετωπίζεται από γιατρό. Η αγωγή αποφασίζεται ανάλογα με τη βαρύτητα και συχνά ξεκινά νωρίς, πριν έρθουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης. Κανένα συμπλήρωμα διατροφής ή καλλυντικό δεν προλαμβάνει ή θεραπεύει τη νόσο, και η αυτοθεραπεία καθυστερεί τη σωστή φροντίδα.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Επισκεφθείτε γιατρό χωρίς καθυστέρηση, αναφέροντας ρητά την πιθανή έκθεση (νερό, πλημμύρα, ζώα, εργασία σε αγρό), αν εμφανίσετε μέσα σε περίπου έναν μήνα από αυτήν:

• απότομο πυρετό με ρίγη, έντονο πονοκέφαλο ή μυϊκούς πόνους,
• ερυθρότητα στα μάτια,
• ναυτία, έμετο ή κοιλιακό άλγος που επιμένει.

Απευθυνθείτε στα επείγοντα αν εμφανιστεί κιτρίνισμα δέρματος ή ματιών, αισθητή μείωση των ούρων, δύσπνοια, βήχας με αίμα, αιμορραγία ή σύγχυση. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να δείχνουν σοβαρή μορφή και χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε εγκύους, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς μεταδίδεται η λεπτοσπείρωση;

Κυρίως με επαφή του δέρματος ή των βλεννογόνων με νερό, λάσπη ή χώμα μολυσμένα από ούρα ζώων που φέρουν το βακτήριο, όπως τα τρωκτικά. Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι εξαιρετικά σπάνια.

Σε πόσες ημέρες εμφανίζονται τα συμπτώματα;

Συνήθως 5 έως 14 ημέρες μετά την έκθεση, με εύρος 2 έως 30 ημέρες. Γι' αυτό είναι σημαντικό να αναφέρετε στον γιατρό κάθε πιθανή επαφή με νερό ή ζώα του τελευταίου μήνα.

Μπορεί να προσβληθεί ο σκύλος μου και να με μολύνει;

Οι σκύλοι μπορούν να νοσήσουν ή να φέρουν το βακτήριο και να το αποβάλλουν με τα ούρα. Συμβουλευτείτε τον κτηνίατρο για τον εμβολιασμό και πλένετε τα χέρια σας μετά από επαφή με ούρα ή περιβάλλον όπου ουρεί ο σκύλος.

Υπάρχει εμβόλιο για τον άνθρωπο;

Στη χώρα μας δεν υπάρχει γενικό πρόγραμμα εμβολιασμού του πληθυσμού για τη λεπτοσπείρωση. Για ειδικές ομάδες υψηλής έκθεσης ή ταξίδια, ο ιατρός σας θα σας ενημερώσει για ό,τι ισχύει.

Μπορώ να κολυμπήσω σε λίμνη ή ποτάμι;

Η κολύμβηση σε γλυκά, στάσιμα ή πλημμυρισμένα νερά ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο, ιδίως αν υπάρχουν πληγές στο δέρμα. Αποφύγετε τα νερά μετά από έντονες βροχοπτώσεις και καλύψτε τις πληγές.

Πηγές

• ΕΟΔΥ (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας): Λεπτοσπείρωση, πληροφορίες για το κοινό και στοιχεία επιτήρησης
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO): Leptospirosis, Fact sheet
• CDC (Centers for Disease Control and Prevention): Leptospirosis, Information for the public
• NHS: Leptospirosis (Weil's disease)
• ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων): Leptospirosis, Annual Epidemiological Report

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά τη γνώμη του γιατρού. Αν έχετε απορίες για την περιποίηση τραυμάτων και τη σωστή υγιεινή, Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.