Κοχαλάκι στα παιδιά: συμπτώματα, διάρκεια και μεταδοτικότητα

Κάθε καλοκαίρι και φθινόπωρο, με το άνοιγμα των σχολείων και των παιδικών σταθμών, οι γονείς ρωτούν για το «κοχαλάκι». Είναι μια πολύ συχνή παιδική λοίμωξη, ενοχλητική αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις ήπια. Ας δούμε τι είναι, πώς αναγνωρίζεται και πώς φροντίζουμε το παιδί στο σπίτι.

Τι είναι το κοχαλάκι

Το «κοχαλάκι» είναι η λαϊκή ονομασία της νόσου χεριών-ποδιών-στόματος. Προκαλείται από εντεροϊούς, συνηθέστερα τον coxsackievirus A16 και, σε ορισμένες εστίες, τον εντεροϊό A71. Προσβάλλει κυρίως παιδιά κάτω των 5 ετών, αλλά μπορεί να νοσήσουν και μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες.

Δεν έχει σχέση με την ασθένεια των ζώων που λέγεται στα αγγλικά «foot-and-mouth disease» και δεν μεταδίδεται από ζώα στον άνθρωπο.

Συμπτώματα

• Πυρετός, συνήθως χαμηλός έως μέτριος, και γενική κακουχία.
• Πονόλαιμος και μειωμένη όρεξη.
• Επώδυνα έλκη ή φυσαλίδες μέσα στο στόμα, στη γλώσσα και στα ούλα.
• Εξάνθημα, με μικρές κόκκινες κηλίδες ή φυσαλίδες στις παλάμες και τα πέλματα, συχνά και στους γλουτούς.
• Ευερεθιστότητα, ιδίως στα μικρά παιδιά, και δυσκολία στην κατάποση.

Δεν εμφανίζουν όλα τα παιδιά όλα τα συμπτώματα. Κάποια έχουν μόνο λίγες βλάβες.

Πόσο διαρκεί

Η επώαση είναι περίπου 3 έως 6 ημέρες από την έκθεση. Η νόσος διαρκεί συνήθως 7 έως 10 ημέρες. Ο πυρετός υποχωρεί συνήθως σε 2 έως 3 ημέρες, ενώ οι πληγές στο στόμα και το εξάνθημα βελτιώνονται σταδιακά. Μερικές εβδομάδες αργότερα μπορεί να παρατηρηθεί αποκόλληση νυχιών, που είναι συνήθως παροδική και ανώδυνη.

Πόσο μεταδίδεται

Μεταδίδεται πολύ εύκολα, κυρίως την πρώτη εβδομάδα της νόσου, μέσω:

• σταγονιδίων από βήχα, φτέρνισμα και σάλιο,
• επαφής με το υγρό των φυσαλίδων,
• κοπράνων, επειδή ο ιός μπορεί να αποβάλλεται από τα κόπρανα για αρκετές εβδομάδες,
• μολυσμένων επιφανειών και αντικειμένων (παιχνίδια, πιπίλες, χερούλια).

Έτσι εξηγείται γιατί ξεσπά εύκολα σε παιδικούς σταθμούς και νηπιαγωγεία.

Σχολείο και παιδικός σταθμός

Οι οδηγίες υγειονομικών αρχών (π.χ. NHS) τονίζουν την υγιεινή και την παραμονή του παιδιού στο σπίτι όσο έχει πυρετό ή είναι αδιάθετο και δεν μπορεί να συμμετέχει. Συνήθως δεν απαιτείται να παραμείνει σπίτι μέχρι να εξαφανιστούν όλες οι βλάβες, αλλά οι κανόνες διαφέρουν. Καλό είναι να ακολουθείτε τις οδηγίες του σχολείου και του παιδιάτρου σας, που ενδέχεται να διαφέρουν. Ο ιός συνεχίζει να αποβάλλεται και μετά την ανάρρωση, γι" αυτό η υγιεινή των χεριών παραμένει σημαντική για εβδομάδες.

Φροντίδα στο σπίτι

• Υγρά. Η αφυδάτωση είναι ο κύριος κίνδυνος, επειδή το κατάπιωμα πονά. Προσφέρετε συχνά μικρές ποσότητες νερού.
• Μαλακές, δροσερές τροφές (γιαούρτι, κρέμες, παγάκια) και αποφυγή όξινων ή πολύ αλμυρών τροφών και ποτών που τσούζουν.
• Ξεκούραση και άνετα ρούχα.
• Μην σπάτε τις φυσαλίδες. Μην ξύνετε.
• Πυρετός: παρακολουθήστε τη θερμοκρασία με αξιόπιστο θερμόμετρο, καταγράψτε τις μετρήσεις και ρωτήστε τον παιδίατρο ποια αγωγή και δόση ταιριάζουν στην ηλικία και το βάρος του παιδιού. Μην δίνετε φάρμακα με δική σας πρωτοβουλία.
• Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς και δεν χρειάζονται, εκτός αν ο γιατρός διαγνώσει επιπλέον βακτηριακή λοίμωξη.

Πρόληψη της διασποράς

• Πλύσιμο χεριών με νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα, ιδίως μετά την αλλαγή πάνας, πριν το φαγητό και μετά την τουαλέτα.
• Καθαρισμός επιφανειών και παιχνιδιών που αγγίζουν συχνά.
• Ξεχωριστά ποτήρια, πιρούνια και πετσέτες για το άρρωστο παιδί.
• Αποφυγή φιλιών και στενής επαφής με άλλα παιδιά όσο υπάρχει πυρετός ή ανοιχτές βλάβες.
• Προσοχή στους ενήλικες που φροντίζουν το παιδί: μπορεί να νοσήσουν και αυτοί, συνήθως με ηπιότερη εικόνα.

Αν έχετε στο σπίτι κάποιον με εγκυμοσύνη ή νεογέννητο, ενημερώστε τον γιατρό σας και τηρήστε αυστηρά την υγιεινή. Τα πολύ μικρά βρέφη και οι έγκυες καλό είναι να αποφεύγουν τη στενή επαφή. Δείτε επίσης τα είδη στην κατηγορία πρώτες βοήθειες για ένα καλά εξοπλισμένο φαρμακείο σπιτιού.

Συχνά λάθη

• Να στέλνετε το παιδί στο σχολείο με πυρετό.
• Να το πιέζετε να φάει ό,τι τσούζει.
• Να δίνετε φάρμακα χωρίς οδηγία γιατρού.
• Να μην πλένετε τα χέρια σας αφού αλλάξετε πάνα, επειδή «μόλις πέρασε ο πυρετός».

Πότε να δείτε γιατρό

Επικοινωνήστε με τον παιδίατρο ή πηγαίνετε στα επείγοντα αν το παιδί:

• είναι βρέφος κάτω των 3 μηνών με πυρετό,
• αρνείται να πιει και έχει σημεία αφυδάτωσης (ξηρό στόμα, λίγα ούρα, χωρίς δάκρυα, νωθρότητα),
• έχει πυρετό πάνω από 3 ημέρες ή που επανέρχεται,
• έχει έντονη υπνηλία, δύσκολη αφύπνιση, σύγχυση, επίμονο έμετο, σπασμούς, δυσκαμψία στον αυχένα ή δύσπνοια,
• έχει βλάβες που μολύνονται (πύο, αυξανόμενη ερυθρότητα),
• δεν βελτιώνεται σε 7 έως 10 ημέρες,
• έχει ανοσοκαταστολή ή χρόνια νόσο.

Όταν δεν είστε σίγουροι ότι πρόκειται για κοχαλάκι, καλύτερα να εξεταστεί το παιδί, γιατί άλλες λοιμώξεις μπορεί να μοιάζουν.

Πηγές

• ΕΟΔΥ: οδηγίες για λοιμώξεις στα παιδιά και υγιεινή χεριών (eody.gov.gr)
• NHS: Hand, foot and mouth disease (nhs.uk)
• ECDC: Enterovirus infections
• WHO: Hand, foot and mouth disease information

Για απορίες σχετικά με προϊόντα φροντίδας και υγιεινής στο σπίτι, στείλτε μας μήνυμα. Συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό ή τον ιατρό σας.