Γαϊδουράγκαθο: παρενέργειες, αλληλεπιδράσεις και διάρκεια

Το γαϊδουράγκαθο (Silybum marianum, στα αγγλικά milk thistle) είναι από τα πιο γνωστά βότανα που συναντούμε σε συμπληρώματα. Στο φαρμακείο μάς ρωτούν συχνά δύο πράγματα: «έχει παρενέργειες;» και «πόσο καιρό μπορώ να το παίρνω;». Η απάντηση απαιτεί ειλικρίνεια: οι περισσότεροι άνθρωποι το ανέχονται καλά, αλλά υπάρχουν προφυλάξεις, και δεν υπάρχει μία καθιερωμένη διάρκεια χρήσης που να ισχύει για όλους.

Τι είναι το γαϊδουράγκαθο και η σιλυμαρίνη

Το γαϊδουράγκαθο είναι αγκαθωτό φυτό της οικογένειας των Σύνθετων (Asteraceae). Από τους καρπούς του παρασκευάζεται εκχύλισμα που περιέχει σιλυμαρίνη, ένα μείγμα φλαβονολιγνανών, με κύριο συστατικό τη σιλιβίνη. Έχει παραδοσιακή χρήση στην Ευρώπη και μελετάται εδώ και χρόνια.

Σημαντικό: δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για το γαϊδουράγκαθο ή τη σιλυμαρίνη. Οι ισχυρισμοί για βοτανικά βρίσκονται σε αναμονή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και γι' αυτό δεν αποδίδουμε σε αυτό συγκεκριμένες δράσεις και δεν το παρουσιάζουμε ως θεραπεία οποιασδήποτε νόσου, ούτε του ήπατος. Αν έχετε πάθηση του ήπατος, η αντιμετώπιση ορίζεται από γιατρό.

Πιθανές παρενέργειες

Σύμφωνα με το NIH (NCCIH) και το LiverTox, η σιλυμαρίνη είναι γενικά καλά ανεκτή στις δόσεις των μελετών και δεν έχει συνδεθεί με σοβαρή ηπατοτοξικότητα. Οι αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες:

• Πεπτικές ενοχλήσεις: ναυτία, φούσκωμα, δυσπεψία, χαλαρά κόπρανα ή διάρροια. Μπορεί να παρουσιάσει ήπια καθαρτική δράση.
• Αλλεργικές αντιδράσεις: εξάνθημα, κνησμός, και σπάνια πιο έντονες αντιδράσεις. Κίνδυνο έχουν όσοι είναι αλλεργικοί σε φυτά της οικογένειας Asteraceae/Compositae (μαργαρίτα, αγκινάρα, χρυσάνθεμο, αμβροσία, καλέντουλα).
• Πονοκέφαλος ή ζάλη, σπανιότερα.

Αν εμφανιστεί δύσπνοια, πρήξιμο προσώπου ή χειλιών ή γενικευμένο εξάνθημα, διακόψτε αμέσως και αναζητήστε ιατρική βοήθεια.

Ποιοι πρέπει να προσέχουν

Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Σε εργαστηριακές μελέτες η σιλυμαρίνη επηρεάζει ορισμένα ένζυμα που μεταβολίζουν φάρμακα στο ήπαρ. Η κλινική σημασία δεν είναι σαφής και τα δεδομένα είναι περιορισμένα, αλλά η προσοχή δικαιολογείται σε όσους παίρνουν φάρμακα με στενό θεραπευτικό εύρος ή φάρμακα για τον διαβήτη, ή σε όσους ακολουθούν ανοσοκατασταλτική θεραπεία. Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης. Πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε βοτανικό, ενημερώστε τον φαρμακοποιό σας για όλα όσα παίρνετε.

Πόσο καιρό μπορώ να το παίρνω;

Δεν υπάρχει καθιερωμένη, ενιαία διάρκεια χρήσης που να ισχύει για όλους. Οι κλινικές μελέτες διαρκούν συνήθως από λίγες εβδομάδες έως μερικούς μήνες, με διαφορετικά σκευάσματα και δόσεις, γι' αυτό δεν μπορούμε να υποδείξουμε «σωστό» διάστημα. Πρακτικές αρχές:

• Ακολουθήστε τη διάρκεια και την ημερήσια δόση που αναγράφονται στην ετικέτα του συγκεκριμένου προϊόντος και μην τις ξεπερνάτε.
• Μην ξεπερνάτε τη διάρκεια χρήσης της ετικέτας· για μακροχρόνια χρήση ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
• Αν δεν υπάρχει λόγος για τη συνέχιση ή εμφανιστούν ενοχλήσεις, σταματήστε και ρωτήστε.
• Τα προϊόντα διαφέρουν σε περιεκτικότητα (τυποποιημένο εκχύλισμα, σιλυμαρίνη ή σιλιβίνη), οπότε διαβάστε την ετικέτα.
• Αν έχετε ηπατικό πρόβλημα, μην ξεκινήσετε συμπλήρωμα χωρίς να το συζητήσετε με τον γιατρό, που παρακολουθεί και τις εξετάσεις σας.

Αν θέλετε να δείτε τα διαθέσιμα προϊόντα, ανατρέξτε στην κατηγορία γαϊδουράγκαθο (milk thistle). Η επιλογή γίνεται με βάση τη σύσταση και τη συμβουλή του φαρμακοποιού.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι «καθαρίζει» ή «αποτοξινώνει» το ήπαρ· δεν υπάρχει τέτοιος εγκεκριμένος ισχυρισμός.
• Να το χρησιμοποιούμε αντί για ιατρική παρακολούθηση ή αγωγή.
• Να αυξάνουμε τη δόση επειδή «δεν βλέπουμε αποτέλεσμα».
• Να το συνδυάζουμε με πολλά βοτανικά ταυτόχρονα.
• Να το αγνοούμε όταν έχουμε αλλεργία στα Asteraceae.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Μιλήστε με γιατρό πριν ξεκινήσετε γαϊδουράγκαθο αν έχετε ηπατική ή χολική πάθηση, διαβήτη, ορμονοεξαρτώμενη κατάσταση, ή αν είστε έγκυος ή θηλάζετε. Διακόψτε το προϊόν και επικοινωνήστε με γιατρό αν εμφανίσετε κιτρίνισμα δέρματος ή ματιών, σκούρα ούρα, επίμονο κοιλιακό πόνο, έντονη ναυτία ή έμετο, ή οποιαδήποτε αλλεργική αντίδραση. Αν τα συμπτώματα που σας οδήγησαν στο συμπλήρωμα (π.χ. κόπωση, πεπτικές ενοχλήσεις) επιμένουν, χρειάζεται εξέταση και όχι απλώς επιλογή προϊόντος.

Συχνές ερωτήσεις

Έχει σοβαρές παρενέργειες το γαϊδουράγκαθο;

Συνήθως όχι. Οι πιο συχνές είναι ήπιες πεπτικές ενοχλήσεις και σπάνια αλλεργία. Η προσοχή χρειάζεται σε αλλεργικούς στα Asteraceae και σε όσους παίρνουν φάρμακα.

Πόσο καιρό πρέπει να το παίρνω;

Δεν υπάρχει καθιερωμένη διάρκεια. Ακολουθήστε την ετικέτα του προϊόντος και τη συμβουλή του γιατρού ή του φαρμακοποιού σας.

Μπορώ να το πάρω στην εγκυμοσύνη;

Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας για συμπληρώματα· αποφύγετε το χωρίς ιατρική συμβουλή.

Έχει εγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας;

Όχι. Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για το γαϊδουράγκαθο.

Μπορεί να με επηρεάσει στο ζάχαρο;

Υπάρχει πιθανότητα να επηρεάσει τα επίπεδα σακχάρου. Αν έχετε διαβήτη, μιλήστε με τον γιατρό σας πριν το ξεκινήσετε.

Πηγές

• NIH, National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Milk Thistle
• NIH LiverTox: Milk Thistle
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας της ΕΕ (ισχυρισμοί για βοτανικά σε αναμονή)
• EMA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων): EU herbal monograph on Silybum marianum (L.) Gaertn., fructus
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center: Milk Thistle

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού. Για ερωτήσεις σχετικά με συμπληρώματα και αλληλεπιδράσεις, Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.