Κουρκουμάς: ιδιότητες, χρήση, παρενέργειες και προσοχή

Ο κουρκουμάς είναι ένα από τα πιο γνωστά μπαχαρικά στον κόσμο και ταυτόχρονα ένα από τα συστατικά που αναζητούν περισσότερο οι άνθρωποι στα συμπληρώματα. Ψάχνοντας «κουρκουμάς ιδιότητες», «οφέλη» ή «παρενέργειες», θα συναντήσετε πολλές υποσχέσεις. Εδώ θα τις δούμε με ψυχραιμία: τι είναι, τι ξέρουμε, τι δεν έχει αποδειχθεί και ποιες προφυλάξεις χρειάζονται, ώστε να αποφασίσετε σωστά.

Τι είναι ο κουρκουμάς και η κουρκουμίνη

Ο κουρκουμάς (Curcuma longa) είναι φυτό της οικογένειας του τζίντζερ. Από το ρίζωμά του παράγεται η κίτρινη σκόνη που χρησιμοποιείται στη μαγειρική και στο κάρι. Η σκόνη περιέχει τις κουρκουμινοειδείς ουσίες, με κυριότερη την κουρκουμίνη, που δίνει το έντονο χρώμα, καθώς και αιθέρια έλαια. Η κουρκουμίνη αποτελεί μικρό ποσοστό της σκόνης, ενώ τα συμπληρώματα συχνά περιέχουν εκχυλίσματα με πολύ υψηλότερη περιεκτικότητα. Περισσότερα στο άρθρο μας Τι είναι ο κουρκουμάς και η κουρκουμίνη.

Τι λέει η επιστήμη και τι επιτρέπεται να ειπωθεί

Η κουρκουμίνη μελετάται εντατικά σε εργαστηριακά και κλινικά πειράματα. Παρά το μεγάλο ενδιαφέρον, δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας της ΕΕ για τον κουρκουμά ή την κουρκουμίνη. Οι ισχυρισμοί για βοτανικά συστατικά βρίσκονται σε αναμονή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, μέχρι να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, δεν επιτρέπεται να αποδίδονται συγκεκριμένες δράσεις στα συμπληρώματα. Γι' αυτό δεν θα διαβάσετε εδώ ότι ο κουρκουμάς «θεραπεύει», «καταπολεμά τη φλεγμονή» ή «προστατεύει από» κάποια νόσο. Οι ανθρώπινες μελέτες είναι συχνά μικρές, με διαφορετικά σκευάσματα και δόσεις, και τα αποτελέσματά τους δεν είναι ομοιογενή.

Ένα πρακτικό σημείο είναι η χαμηλή απορρόφηση της κουρκουμίνης από τον οργανισμό. Για αυτό κυκλοφορούν σκευάσματα με πιπερίνη (από το μαύρο πιπέρι), λιπίδια ή ειδικές τεχνολογίες. Η καλύτερη απορρόφηση όμως σημαίνει και ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στην ασφάλεια και στις αλληλεπιδράσεις.

Κουρκουμάς στη μαγειρική και σε συμπλήρωμα

Αν ενδιαφέρεστε για την κατηγορία των συμπληρωμάτων, δείτε τα προϊόντα με κουρκουμίνη. Η επιλογή γίνεται με βάση την ετικέτα, τη σύσταση και τη συμβουλή του φαρμακοποιού, και όχι με βάση υποσχέσεις.

Πιθανές παρενέργειες

Στις ποσότητες της μαγειρικής ο κουρκουμάς γενικά είναι καλά ανεκτός. Σε συμπληρώματα με υψηλές δόσεις έχουν αναφερθεί:

• γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως ναυτία, φούσκωμα, διάρροια ή αίσθημα καύσου·
• ζάλη ή πονοκέφαλος σε ορισμένα άτομα·
• δερματικές αντιδράσεις ή αλλεργία, σπάνια·
• σπάνια περιστατικά ηπατικής βλάβης που έχουν συνδεθεί με συμπληρώματα κουρκουμά ή κουρκουμίνης, ιδίως με υψηλής βιοδιαθεσιμότητας σκευάσματα· έχουν επισημανθεί σε εθνικές αρχές ασφάλειας τροφίμων και στη βάση NIH LiverTox.

Αν εμφανίσετε κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών, σκούρα ούρα, επίμονη κοιλιακή ενόχληση ή έντονη κόπωση, διακόψτε το συμπλήρωμα και επικοινωνήστε με γιατρό.

Αλληλεπιδράσεις και ποιοι πρέπει να προσέχουν

• Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα: ο κουρκουμάς μπορεί θεωρητικά να αυξήσει την τάση για αιμορραγία.
• Φάρμακα για τον διαβήτη: είναι πιθανή η επίδραση στα επίπεδα σακχάρου, γι' αυτό χρειάζεται παρακολούθηση.
• Φάρμακα που μεταβολίζονται στο ήπαρ: η πιπερίνη μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό και την απορρόφηση πολλών φαρμάκων.
• Πέτρες στη χοληδόχο ή απόφραξη των χοληφόρων: ο κουρκουμάς ενδέχεται να επιδεινώσει τα συμπτώματα.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για συμπληρώματα· χρησιμοποιείται μόνο ως μπαχαρικό στο φαγητό.
• Παιδιά: δεν συστήνονται συμπληρώματα χωρίς ιατρική οδηγία.
• Προγραμματισμένη επέμβαση: ενημερώστε τον γιατρό, καθώς συνήθως ζητείται διακοπή τέτοιων συμπληρωμάτων πριν.
• Άτομα με αλλεργία στο τζίντζερ ή σε συγγενή φυτά μπορεί να αντιδράσουν.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης. Αν παίρνετε οποιαδήποτε χρόνια αγωγή, ρωτήστε τον φαρμακοποιό σας πριν ξεκινήσετε συμπλήρωμα κουρκουμίνης.

Πώς να το επιλέξετε με ασφάλεια

1. Διαβάστε την περιεκτικότητα σε κουρκουμινοειδή και αν υπάρχει πιπερίνη.
2. Ακολουθήστε την ημερήσια δόση της ετικέτας και μην την ξεπερνάτε.
3. Επιλέξτε προϊόντα με πλήρη ετικέτα και διακριτό υπεύθυνο εταιρείας.
4. Μην το συνδυάζετε με πολλά άλλα βοτανικά συμπληρώματα χωρίς συμβουλή.
5. Σταματήστε και ρωτήστε αν εμφανιστούν ενοχλήσεις.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Ο κουρκουμάς δεν υποκαθιστά ιατρική εκτίμηση. Μιλήστε με γιατρό αν έχετε επίμονο πόνο στις αρθρώσεις, χρόνια πεπτικά συμπτώματα, ηπατικά προβλήματα ή αν ακολουθείτε αγωγή για χρόνια πάθηση. Επισκεφθείτε άμεσα ιατρό αν εμφανίσετε ίκτερο, έντονο κοιλιακό άλγος, δυσκολία στην αναπνοή, πρήξιμο προσώπου ή εξάνθημα μετά τη λήψη.

Συχνές ερωτήσεις

Έχει εγκεκριμένες ιδιότητες ο κουρκουμάς;

Όχι. Στην ΕΕ δεν έχει εγκριθεί ισχυρισμός υγείας για τον κουρκουμά ή την κουρκουμίνη. Μπορεί να τον χρησιμοποιείτε ως μπαχαρικό στη διατροφή σας, χωρίς να περιμένετε θεραπευτική δράση.

Ποιες είναι οι παρενέργειες του κουρκουμά;

Συνήθως ήπιες γαστρεντερικές ενοχλήσεις· σπάνια αλλεργία ή ηπατικές αντιδράσεις με συμπληρώματα υψηλής δόσης. Ακολουθήστε πάντα την ετικέτα.

Μπορώ να τον πάρω μαζί με αντιπηκτικά;

Μόνο μετά από συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, γιατί υπάρχει πιθανότητα αλληλεπίδρασης.

Γιατί χρειάζεται πιπέρι;

Η πιπερίνη αυξάνει την απορρόφηση της κουρκουμίνης, αλλά μπορεί και να μεταβάλλει τον μεταβολισμό ορισμένων φαρμάκων. Γι' αυτό χρειάζεται προσοχή.

Είναι ασφαλής στην εγκυμοσύνη;

Ως μπαχαρικό σε τρόφιμα ναι, στις συνηθισμένες ποσότητες. Τα συμπληρώματα δεν συστήνονται χωρίς ιατρική οδηγία.

Πηγές

• EFSA: Scientific opinion on the re-evaluation of curcumin (E 100) as a food additive
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας της ΕΕ (ισχυρισμοί για βοτανικά σε αναμονή)
• NIH, National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Turmeric
• NIH LiverTox: Turmeric
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center: About Herbs, Botanicals & Other Products, Turmeric

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού. Για ερωτήσεις σχετικά με συμπληρώματα, Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.