Εμβόλιο πνευμονιόκοκκου: ποιους αφορά και παρενέργειες

Με την έλευση του φθινοπώρου αυξάνονται οι ερωτήσεις για τα εμβόλια: γρίπη, κορονοϊός και πνευμονιόκοκκος. Για το εμβόλιο πνευμονιόκοκκου οι πελάτες ρωτούν συνήθως «ποιοι πρέπει να το κάνουν», «κάθε πότε» και «τι παρενέργειες έχει». Το παρακάτω κείμενο είναι αυστηρά ενημερωτικό και βασίζεται στις συστάσεις του ΕΟΔΥ και της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών. Το εμβόλιο χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή και η απόφαση για το αν, πότε και με ποιο σχήμα θα εμβολιαστείτε ανήκει αποκλειστικά στον γιατρό σας.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Τι είναι ο πνευμονιόκοκκος

Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) είναι βακτήριο που μπορεί να βρίσκεται στον ρινοφάρυγγα υγιών ανθρώπων. Σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλεί λοιμώξεις: πνευμονία, ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, και πιο σπάνια τις λεγόμενες «invasive» λοιμώξεις, όπως μηνιγγίτιδα ή βακτηριαιμία. Τον κίνδυνο σοβαρής νόσου έχουν περισσότερο τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι και άτομα με ορισμένα χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή. Μεταδίδεται με σταγονίδια από το αναπνευστικό.

Τι είδη εμβολίων υπάρχουν

Τα εμβόλια κατά του πνευμονιόκοκκου διαφέρουν ως προς τους ορότυπους του βακτηρίου που καλύπτουν. Ποιο εμβόλιο, σε ποια ηλικία και με ποια σειρά ενδείκνυται το αποφασίζει ο γιατρός σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών.

Το σχήμα εμβολιασμού ορίζεται και ενημερώνεται από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών. Για το τρέχον σχήμα ρωτήστε τον γιατρό σας ή δείτε τις ανακοινώσεις του ΕΟΔΥ.

Ποιους αφορά κατά τις συστάσεις

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και τις συστάσεις του ΕΟΔΥ, ο εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου αφορά:

• Βρέφη και παιδιά: το συζευγμένο εμβόλιο περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εμβολιασμών παιδιών και χορηγείται από παιδίατρο.
• Ενήλικες 65 ετών και άνω.
• Παιδιά και ενήλικες με αυξημένο κίνδυνο: π.χ. χρόνια καρδιακά, πνευμονικά (άσθμα, ΧΑΠ), ηπατικά ή νεφρικά νοσήματα, σακχαρώδης διαβήτης, ασπληνία ή λειτουργική απουσία σπλήνα, ανοσοκαταστολή, κοχλιακά εμφυτεύματα, διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, καπνιστές και άλλες ομάδες που ορίζει το ισχύον Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών.

Η ακριβής λίστα και οι ηλικίες ορίζονται στο ισχύον Εθνικό Πρόγραμμα. Μην αποφασίζετε μόνοι σας. Ο γιατρός (παθολόγος, πνευμονολόγος, παιδίατρος, γενικός ιατρός) θα κρίνει αν σας αφορά και με ποιο σχήμα.

Ποιος ορίζει το σχήμα εμβολιασμού;

Δεν υπάρχει ενιαία απάντηση: το σχήμα εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό εμβολιασμών και τους παράγοντες κινδύνου και ορίζεται αποκλειστικά από τον γιατρό, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών του ΕΟΔΥ. Για το εμβόλιο γρίπης δείτε το άρθρο «Εμβόλιο γρίπης: ποιους αφορά και πότε συστήνεται».

Παρενέργειες: τι αναφέρεται συνήθως

Οι περισσότερες αντιδράσεις είναι ήπιες και παροδικές, και διαρκούν συνήθως μία έως δύο ημέρες. Όπως αναφέρουν οι επίσημες πηγές (ΕΟΔΥ, CDC, NHS):

• πόνος, ερυθρότητα ή οίδημα στο σημείο της ένεσης,
• κόπωση, κεφαλαλγία,
• μυϊκοί πόνοι ή αρθραλγίες,
• ήπιος πυρετός, ρίγος,
• σε βρέφη: ευερεθιστότητα, μειωμένη όρεξη, υπνηλία.

Σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις είναι πολύ σπάνιες και εμφανίζονται λίγα λεπτά έως ώρες μετά. Γι' αυτό συνήθως συστήνεται να μένετε λίγο στον χώρο εμβολιασμού. Αν εμφανίσετε δυσκολία στην αναπνοή, πρήξιμο προσώπου ή γενικευμένο εξάνθημα, καλέστε άμεσα το 112. Αναφέρετε κάθε ανεπιθύμητη ενέργεια στον γιατρό σας ή στον ΕΟΦ μέσω του Κίτρινου Δελτίου.

Πότε δεν γίνεται ή αναβάλλεται

• Σε σοβαρή αλλεργική αντίδραση σε προηγούμενη δόση ή σε συστατικό του εμβολίου.
• Σε οξεία νόσο με πυρετό: συνήθως αναβάλλεται.
• Η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός απαιτούν συζήτηση με τον γιατρό, ο οποίος θα ζυγίσει την ανάγκη.

Συχνά λάθη και μύθοι

• «Το εμβόλιο της γρίπης με καλύπτει και για τον πνευμονιόκοκκο». Όχι. Είναι διαφορετικά εμβόλια για διαφορετικούς μικροοργανισμούς.
• «Μετά τον εμβολιασμό δεν θα αρρωστήσω ποτέ από πνευμονία». Το εμβόλιο μειώνει τον κίνδυνο από τους ορότυπους που καλύπτει, δεν προστατεύει από κάθε αιτία πνευμονίας.
• «Μπορώ να το κάνω χωρίς γιατρό». Χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή.

Γενικά μέτρα για την υγεία του αναπνευστικού

Ο εμβολιασμός δεν είναι το μόνο μέτρο. Βοηθούν το πλύσιμο χεριών, η αποφυγή καπνίσματος, η σωστή αντιμετώπιση ενός κρυολογήματος και ο έγκαιρος έλεγχος των χρόνιων νοσημάτων. Δείτε επίσης τον οδηγό «Γρίπη ή κρυολόγημα».

Πότε να μιλήσετε με τον γιατρό

• Αν ανήκετε σε ομάδα αυξημένου κινδύνου ή είστε άνω των 65 και δεν γνωρίζετε αν έχετε εμβολιαστεί.
• Αν έχετε επίμονο πυρετό, βήχα με πυώδεις ή αιματηρές απεκκρίσεις, πόνο στο στήθος ή δύσπνοια.
• Αν ένα βρέφος ή παιδί έχει υψηλό πυρετό, δυσκολία στην αναπνοή ή υπνηλία.
• Αν είχατε αντίδραση σε προηγούμενο εμβόλιο.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιοι πρέπει να κάνουν εμβόλιο πνευμονιόκοκκου;

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ: τα παιδιά στο πρόγραμμα εμβολιασμών, οι ενήλικες 65 ετών και άνω και άτομα με συγκεκριμένα νοσήματα αυξημένου κινδύνου. Το σχήμα το ορίζει ο γιατρός.

Ποιες είναι οι παρενέργειες;

Συνήθως ήπιες και παροδικές: πόνος ή ερυθρότητα στο σημείο της ένεσης, κόπωση, κεφαλαλγία, ήπιος πυρετός. Οι σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις είναι πολύ σπάνιες.

Χορηγείται χωρίς συνταγή;

Όχι. Χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή.

Έχω κάνει και άλλα εμβόλια. Τι πρέπει να κάνω;

Ενημερώστε τον γιατρό σας. Ο συνδυασμός και η χρονική σειρά των εμβολίων ορίζονται από τον ίδιο, σύμφωνα με το εθνικό πρόγραμμα.

Προστατεύει από κάθε πνευμονία;

Όχι. Μειώνει τον κίνδυνο λοίμωξης από τους ορότυπους που καλύπτει, και ιδίως των σοβαρών μορφών. Άλλοι μικροοργανισμοί δεν καλύπτονται.

Πηγές

• ΕΟΔΥ: Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών ενηλίκων και παιδιών και συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών
• ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων): Pneumococcal disease, Factsheet
• CDC (ΗΠΑ): Pneumococcal Vaccine Recommendations και Vaccine Safety
• NHS (Ηνωμένο Βασίλειο): Pneumococcal vaccine
• ΠΟΥ/WHO: Pneumococcal disease και θέση για τα εμβόλια
• ΕΟΦ: Κίτρινο Δελτίο, αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών

Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ή σύσταση προϊόντος. Για απορίες, Στείλτε μας μήνυμα και ο φαρμακοποιός μας θα σας απαντήσει.