Υπερκόπωση: συμπτώματα, αιτίες και πότε στον γιατρό

«Είμαι εξουθενωμένος/η και δεν ξέρω γιατί». Είναι από τις πιο συχνές φράσεις που ακούμε στο φαρμακείο, ειδικά τον χειμώνα, μετά τις διακοπές ή σε περιόδους δουλειάς και οικογενειακών υποχρεώσεων. Η υπερκόπωση δεν είναι διάγνωση, είναι ένα σύμπτωμα που μπορεί να έχει πολλές εξηγήσεις: από λίγο ύπνο μέχρι κάτι που αξίζει εξέταση. Ο οδηγός αυτός σάς βοηθά να καταλάβετε τι παρατηρείτε και τι να ελέγξετε, χωρίς να υποσχόμαστε γρήγορες λύσεις.

Τι εννοούμε υπερκόπωση

Συνήθως εννοούμε επίμονη εξάντληση, σωματική και πνευματική, που δεν περνά με μια καλή νύχτα ύπνου. Μπορεί να προκύπτει από:

• Υπερβολική φόρτιση (δουλειά, σπουδές, φροντίδα άλλων) με ανεπαρκή ανάπαυση.
• Επαγγελματική εξουθένωση (burnout). Ο ΠΟΥ την περιγράφει ως φαινόμενο που σχετίζεται με χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει διαχειριστεί με επιτυχία: εξάντληση, ψυχική απόσταση από τη δουλειά και μειωμένη απόδοση.
• Σύνδρομο υπερπροπόνησης στους αθλούμενους: μείωση απόδοσης παρά την πολλή προπόνηση, διαταραχές ύπνου και διάθεσης.
• Ιατρικά αίτια που μιμούνται την κόπωση (βλ. παρακάτω).

Συμπτώματα που συχνά αναφέρονται

• Συνεχής κούραση, νύστα ή αίσθηση βάρους.
• Δυσκολία συγκέντρωσης, ξεχασιά, «ομίχλη» στο μυαλό.
• Ευερεθιστότητα, μειωμένη διάθεση ή άγχος.
• Διαταραγμένος ύπνος: δυσκολία να κοιμηθείτε ή ξυπνήματα, ή πολύ ύπνος χωρίς ξεκούραση.
• Πονοκέφαλοι, μυϊκοί πόνοι, τάση για ιδρώτα ή τρέμουλο.
• Συχνότερα κρυολογήματα και αίσθηση ότι «δεν συνέρχομαι».
• Μειωμένη επίδοση στη δουλειά ή στην προπόνηση, μειωμένη λίμπιντο.

Διαφορική: τι άλλο μπορεί να κρύβεται πίσω από την κούραση

Η κούραση είναι το πιο «κοινό» σύμπτωμα και γι' αυτό δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο στο στρες. Αν διαρκεί πάνω από 2–4 εβδομάδες, ο γιατρός θα σκεφτεί και τα παρακάτω.

Ποιες εξετάσεις αίματος συζητούνται συχνότερα

Δεν υπάρχει μία «εξέταση για κούραση». Ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, φερριτίνη και σίδηρο, TSH, γλυκόζη ή HbA1c, βιταμίνη Β12 και φυλλικό, ηλεκτρολύτες, νεφρική και ηπατική λειτουργία, και ενδεχομένως βιταμίνη D και δείκτες φλεγμονής. Για να καταλάβετε τι σημαίνουν οι τιμές, δείτε τα άρθρα μας για τη φερριτίνη, τη βιταμίνη Β12, τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη και τη CRP. Την ερμηνεία την κάνει ο γιατρός.

Τι μπορείτε να κάνετε καθημερινά

• Ύπνος: σταθερές ώρες, σκοτεινό δωμάτιο, λιγότερες οθόνες το βράδυ. Δείτε συμβουλές για υγιή ύπνο.
• Κίνηση: ήπια καθημερινή άσκηση (περπάτημα), προοδευτικά· όχι μεγάλη προπόνηση όταν είστε εξαντλημένοι.
• Διατροφή: τακτικά γεύματα με πρωτεΐνη, λαχανικά, δημητριακά ολικής και αρκετό νερό· μην ξεπερνάτε τον καφέ.
• Διαλείμματα: πραγματική ανάπαυση μέσα στην ημέρα, όρια στη δουλειά.
• Στρες: συζήτηση με φίλους, αναπνοές, ήπια δραστηριότητα· δείτε το άρθρο για το άγχος και το στρες.
• Αλκοόλ και νικοτίνη: περιορίστε· επιβαρύνουν τον ύπνο.

Συμπληρώματα: τι επιτρέπεται να λέγεται

Συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά τον ύπνο ούτε βρίσκει την αιτία της κούρασης. Αν όμως οι ανάγκες σας δεν καλύπτονται από τη διατροφή, υπάρχουν εγκεκριμένοι ισχυρισμοί ΕΕ: το μαγνήσιο, η βιταμίνη Β12, ο σίδηρος, η βιταμίνη C, η ριβοφλαβίνη, η νιασίνη και το παντοθενικό οξύ συμβάλλουν στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης (ο ισχυρισμός αφορά το θρεπτικό συστατικό, ισχύει μόνο για προϊόντα που περιέχουν τουλάχιστον το 15% της ΣΗΠ ανά ημερήσια δόση και δεν αφορά την αιτία ή την αντιμετώπιση της υπερκόπωσης· ο σίδηρος παίρνεται μόνο όταν χρειάζεται, μετά από εξέταση). Μπορείτε να δείτε τις ομάδες τόνωση και ενέργεια, βιταμίνες για κόπωση και αδυναμία και μαγνήσιο, καθώς και το άρθρο βιταμίνες για κόπωση. Σίδηρο μην παίρνετε χωρίς εξέταση, γιατί η περίσσεια δεν είναι ακίνδυνη. Ρωτήστε μας αν παίρνετε φάρμακα, είστε έγκυος ή θηλάζετε.

Πότε να πάτε στον γιατρό

• Κούραση που κρατά πάνω από 2–4 εβδομάδες ή επιδεινώνεται παρά την ανάπαυση.
• Κούραση με ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό, νυχτερινούς ιδρώτες ή διογκωμένους λεμφαδένες.
• Δύσπνοια, πόνος ή σφίξιμο στο στήθος, ταχυκαρδία ή λιποθυμία: καλέστε το 112.
• Ωχρότητα, μαύρα ή αιματηρά κόπρανα, έντονη έμμηνη ρύση (πιθανή αναιμία).
• Πτώση διάθεσης, απώλεια ενδιαφέροντος ή σκέψεις αυτοτραυματισμού: ζητήστε άμεση βοήθεια (112).
• Έντονο ροχαλητό με παύσεις αναπνοής ή αδυναμία να μείνετε ξύπνιοι την ημέρα.
• Κούραση σε εγκυμοσύνη, σε παιδί ή σε άτομο με χρόνια νόσο.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Πριν αγοράσετε οτιδήποτε «τονωτικό», γράψτε μερικές γραμμές: από πότε κουράζεστε, πώς κοιμάστε, τι αλλάξατε τελευταία, τι φάρμακα παίρνετε. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν περισσότερο από οποιοδήποτε προϊόν και διευκολύνουν τον γιατρό σας.

Συχνές ερωτήσεις

Η υπερκόπωση είναι ασθένεια;

Όχι, είναι σύμπτωμα. Μπορεί να οφείλεται σε στρες, πολύ λίγο ύπνο, υπερπροπόνηση ή σε ιατρική αιτία όπως αναιμία ή θυρεοειδής. Η εξέταση από γιατρό βοηθά να βρεθεί η αιτία.

Ποιες εξετάσεις κάνω για υπερκόπωση;

Συνήθως γενική αίματος, φερριτίνη, TSH, γλυκόζη, Β12 και άλλες ανάλογα με τα συμπτώματα. Ο γιατρός επιλέγει τον έλεγχο.

Ποια βιταμίνη κάνει καλό για την κούραση;

Η Β12, το μαγνήσιο, ο σίδηρος και η βιταμίνη C συμβάλλουν στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης, σύμφωνα με εγκεκριμένους ισχυρισμούς ΕΕ, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι θα λύσουν κάθε περίπτωση. Βρείτε πρώτα την αιτία.

Πότε η κούραση είναι κατάθλιψη;

Όταν συνοδεύεται από σταθερά πεσμένη διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος και αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη για πάνω από δύο εβδομάδες. Ζητήστε βοήθεια από γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.

Πηγές

• ΠΟΥ/WHO: ICD-11, «Burn-out» (QD85)
• NHS: «Tiredness and fatigue» και «Chronic fatigue syndrome (ME/CFS)»
• Mayo Clinic: «Fatigue» και «Job burnout»
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012 και Μητρώο ισχυρισμών υγείας
• European College of Sport Science / American College of Sports Medicine: κοινή θέση για το σύνδρομο υπερπροπόνησης

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση. Για απορίες σχετικά με τη διατροφή και τα συμπληρώματα, Στείλτε μας μήνυμα.