Επικίνδυνα εξανθήματα: πότε χρειάζεται άμεσα γιατρός

Τα περισσότερα εξανθήματα είναι αθώα και περνούν μόνα τους: μια ερεθιστική επαφή, μια ήπια αλλεργία, μια ιογενής λοίμωξη της παιδικής ηλικίας. Υπάρχουν όμως και λίγα, που δεν πρέπει να περιμένουν ούτε μία ώρα. Στον πάγκο του φαρμακείου η πιο συχνή ερώτηση είναι «είναι σοβαρό;». Δεν μπορούμε να βάλουμε διάγνωση από μια περιγραφή ή μια φωτογραφία, μπορούμε όμως να σας πούμε ποια σημάδια ξεχωρίζουν το επείγον από το ακίνδυνο. Αυτό ακριβώς κάνει ο οδηγός.

Τα σημάδια που σημαίνουν επείγον: 112 ή Επείγοντα

Αν υπάρχει οποιοδήποτε από τα παρακάτω, μην περιμένετε να δείτε αν θα περάσει.

• Κηλίδες που δεν ξεθωριάζουν στην πίεση. Πιέστε ένα διαφανές ποτήρι πάνω στο εξάνθημα (το «τεστ του ποτηριού»). Αν οι κόκκινες ή μωβ κηλίδες φαίνονται καθαρά μέσα από το ποτήρι και δεν χάνουν το χρώμα τους, μπορεί να πρόκειται για πετέχειες ή πορφύρα (μικρές αιμορραγίες στο δέρμα). Σε συνδυασμό με πυρετό ή κακή γενική κατάσταση, μπορεί να σχετίζεται με σοβαρή λοίμωξη, όπως η μηνιγγίτιδα ή η σήψη. Σε ανοιχτόχρωμο δέρμα το σημάδι φαίνεται εύκολα· σε σκούρο δέρμα ελέγξτε και τα πέλματα, τις παλάμες, το εσωτερικό των βλεφάρων και το στόμα. Το τεστ του ποτηριού δεν είναι αλάνθαστο: αν το άτομο δείχνει πολύ άρρωστο, ζητήστε βοήθεια ακόμη κι αν δεν υπάρχουν κηλίδες.
• Εξάνθημα με πυρετό και δυσκαμψία στον αυχένα, έντονο πονοκέφαλο, φωτοφοβία, υπνηλία ή σύγχυση.
• Δυσκολία στην αναπνοή, συριγμός, πρήξιμο στα χείλη, στο πρόσωπο ή στη γλώσσα, ζάλη ή λιποθυμική τάση λίγο μετά από φαγητό, τσίμπημα ή νέο φάρμακο. Είναι εικόνα σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης (αναφυλαξίας).
• Επώδυνο εξάνθημα που απλώνεται γρήγορα, με φουσκάλες ή αποκόλληση του δέρματος και πληγές στο στόμα, στα μάτια ή στα γεννητικά όργανα, ιδιαίτερα μέσα σε λίγες εβδομάδες από την έναρξη νέου φαρμάκου.
• Βρέφος ή μικρό παιδί με εξάνθημα, πυρετό και υπνηλία, άρνηση για τροφή ή παράξενο κλάμα.

Καλέστε το 112 ή πηγαίνετε στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Μην οδηγήσετε μόνοι σας αν νιώθετε ζάλη και μη δώσετε φαγητό ή ποτό σε κάποιον που δυσκολεύεται να αναπνεύσει.

Πότε χρειάζεται ραντεβού με γιατρό την ίδια ή την επόμενη μέρα

• Εξάνθημα με πυρετό που κρατά πάνω από 24–48 ώρες.
• Επώδυνες φουσκάλες σε μία πλευρά του κορμού, του προσώπου ή γύρω από το μάτι (μπορεί να είναι έρπης ζωστήρας· ο έρπης κοντά στο μάτι θέλει άμεση εκτίμηση).
• Περιοχή που κοκκινίζει, πρήζεται, ζεσταίνεται και πονά, με κόκκινη γραμμή που απλώνεται (πιθανή βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος).
• Κόκκινος κύκλος που μεγαλώνει γύρω από τσίμπημα τσιμπουριού.
• Εξάνθημα μετά από νέο φάρμακο ή συμπλήρωμα, ακόμη και χωρίς άλλα συμπτώματα.
• Εξάνθημα στην εγκυμοσύνη, σε βρέφος κάτω των 3 μηνών ή σε άτομο με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Εξάνθημα που δεν υποχωρεί μέσα σε 1–2 εβδομάδες ή επανέρχεται συνέχεια.

Πίνακας: τι βλέπετε και τι σκέφτεστε

Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Συνηθισμένα, μη επείγοντα εξανθήματα

Τα περισσότερα εξανθήματα δεν είναι επείγοντα. Συχνές αιτίες είναι η ατοπική δερματίτιδα και το έκζεμα, η δερματίτιδα εξ επαφής με απορρυπαντικά, κοσμήματα ή καλλυντικά, οι ιώσεις με ήπιο εξάνθημα, οι μύκητες και η θερμότητα (το «ιδρωτοεξάνθημα»). Για πιο αναλυτική περιγραφή των σπυριών στο σώμα δείτε το άρθρο μας για τα σπυράκια στο σώμα. Αν πρόκειται για έκζεμα, θα βρείτε χρήσιμη την ομάδα έκζεμα, ενώ για αλλεργικές εκδηλώσεις υπάρχει η ενότητα αλλεργία.

Τι μπορείτε να κάνετε σε ένα ήπιο εξάνθημα

• Αποφύγετε το ξύσιμο· κόψτε τα νύχια κοντά, ιδιαίτερα στα παιδιά.
• Πλύνετε με χλιαρό νερό και απαλό καθαριστικό χωρίς άρωμα.
• Ενυδατώστε με μαλακτική κρέμα χωρίς άρωμα· δείτε τα προϊόντα για ευαίσθητο δέρμα.
• Σκεφτείτε τι άλλαξε τις τελευταίες ημέρες: νέο φάρμακο, συμπλήρωμα, τρόφιμο, απορρυπαντικό, καλλυντικό, τσίμπημα.
• Φωτογραφίστε το εξάνθημα σήμερα και ξανά σε λίγες ώρες· βοηθά τον γιατρό να δει την εξέλιξη.
• Μην εφαρμόζετε στο εξάνθημα αδιάγνωστο φάρμακο ή κρέμα που περίσσεψε από παλιότερη χρήση χωρίς να ρωτήσετε.

Συχνά λάθη

• Αναμονή «να δούμε αύριο» όταν υπάρχει πυρετός και κηλίδες που δεν ξεθωριάζουν.
• Έλεγχος μόνο με το δάχτυλο: το τεστ του ποτηριού είναι πιο αξιόπιστο από το πάτημα με το δάχτυλο.
• Εφαρμογή κορτιζονούχου κρέμας ή αντιβιοτικής αλοιφής σε άγνωστο εξάνθημα: μπορεί να αλλάξει την όψη και να δυσκολέψει τη διάγνωση. Αυτά είναι φάρμακα και τα επιλέγει ο γιατρός.
• Σύγκριση με φωτογραφίες στο διαδίκτυο: η εμφάνιση διαφέρει πολύ ανάλογα με το χρώμα του δέρματος.

Συμβουλή φαρμακοποιού

Όταν κάποιος μπαίνει στο φαρμακείο με εξάνθημα, οι πρώτες ερωτήσεις μας είναι: έχει πυρετό; πόσο καιρό υπάρχει; έχει πάρει καινούργιο φάρμακο; αναπνέει φυσιολογικά; Αν οι απαντήσεις προδίδουν κάτι από τη λίστα των επειγόντων, δεν πουλάμε τίποτα, σας στέλνουμε κατευθείαν σε γιατρό. Εμπιστευτείτε το ένστικτό σας: αν κάτι «δεν σας αρέσει», ειδικά σε παιδί, ζητήστε εξέταση.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς κάνω το τεστ του ποτηριού;

Πιέστε ένα διαφανές ποτήρι σταθερά πάνω στο εξάνθημα και κοιτάξτε από την άλλη πλευρά του γυαλιού. Αν οι κηλίδες χάνουν χρώμα, δεν πρόκειται για πετέχειες. Το τεστ όμως δεν αποκλείει από μόνο του σοβαρή λοίμωξη: αν το άτομο έχει πυρετό, είναι πολύ άρρωστο, νυστάζει ή επιδεινώνεται, ζητήστε βοήθεια (112) ακόμη κι αν οι κηλίδες ξεθωριάζουν. Αν οι κηλίδες παραμένουν ίδιες, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, ειδικά με πυρετό.

Κάθε εξάνθημα με πυρετό είναι επικίνδυνο;

Όχι. Πολλές ιώσεις δίνουν πυρετό και ήπιο εξάνθημα. Επειγόντως χρειάζεστε εξέταση όταν οι κηλίδες δεν ξεθωριάζουν, όταν η γενική κατάσταση είναι κακή ή όταν υπάρχει δυσκαμψία αυχένα, έντονος πονοκέφαλος ή υπνηλία.

Το εξάνθημα μετά από φάρμακο είναι πάντα αλλεργία;

Όχι πάντα, αλλά κάθε νέο εξάνθημα μετά από φάρμακο αξίζει ιατρική αξιολόγηση. Μην διακόψετε συνταγογραφούμενη αγωγή χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας, εκτός αν υπάρχουν σημάδια αναφυλαξίας, οπότε καλείτε 112.

Μπορώ να στείλω φωτογραφία για να μου πείτε τι είναι;

Μια φωτογραφία δεν αρκεί για διάγνωση και δεν θα θέλαμε να σας καθησυχάσουμε λανθασμένα. Μπορούμε να σας καθοδηγήσουμε σε φροντίδα του δέρματος, όμως για διάγνωση χρειάζεται εξέταση από γιατρό.

Πηγές

• NHS (Ηνωμένο Βασίλειο): «Meningitis» και «Rashes in babies and children»
• Meningitis Research Foundation: «The glass test»
• ΕΟΔΥ: Πληροφορίες για λοιμώδη νοσήματα (ιλαρά, οστρακιά, ανεμευλογιά)
• Mayo Clinic: «Anaphylaxis» και «Shingles»
• American Academy of Dermatology: «Hives» και «Stevens-Johnson syndrome»

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση. Αν έχετε απορία για την περιποίηση του δέρματος, Στείλτε μας μήνυμα και θα σας απαντήσει φαρμακοποιός.