Διατροφή για διάρροια: τι να φάτε και τι να αποφύγετε

Η διάρροια είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούμε στον πάγκο, ειδικά το καλοκαίρι και στις αλλαγές εποχής. Ο πελάτης συνήθως ρωτά το ίδιο πράγμα: «τι να φάω και τι να αποφύγω;». Η απάντηση είναι πιο απλή απ' όσο νομίζουν πολλοί, και διαφέρει από όσα λέγονταν παλιότερα. Εδώ θα δούμε τι ισχύει σήμερα για τη διατροφή, γιατί τα υγρά έχουν προτεραιότητα και τι γίνεται με τον γνωστό μύθο του λεμονιού.

Το κείμενο αφορά την οξεία διάρροια σε υγιείς ενήλικες και μεγαλύτερα παιδιά, που συνήθως περνά μόνη της μέσα σε λίγες ημέρες. Δεν υποκαθιστά την εξέταση από γιατρό.

Πρώτα απ' όλα, τα υγρά

Με τη διάρροια χάνουμε νερό και ηλεκτρολύτες (νάτριο, κάλιο). Ο κίνδυνος δεν είναι τόσο η ίδια η διάρροια όσο η αφυδάτωση. Γι' αυτό το πρώτο μέλημα δεν είναι τι θα φάτε, αλλά πόσο θα πιείτε.

• Πίνετε συχνά, σε μικρές γουλιές, καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας.
• Το νερό είναι καλή βάση, αλλά δεν αναπληρώνει τα άλατα που χάνονται.
• Τα διαλύματα ορυκτών αλάτων και γλυκόζης (ηλεκτρολύτες) είναι σχεδιασμένα ακριβώς για αυτό. Δείτε πώς διαλέγετε στον οδηγό μας για τους ηλεκτρολύτες και στο άρθρο «Ηλεκτρολύτες: πότε τους χρειάζεστε».
• Οι ζαχαρούχοι χυμοί και τα αναψυκτικά σε μεγάλες ποσότητες δεν είναι καλή επιλογή, γιατί η πολλή ζάχαρη μπορεί να επιδεινώσει τη διάρροια.

Σύντομη απάντηση: Σε διάρροια προτεραιότητα έχουν τα υγρά και τα άλατα. Η διατροφή ακολουθεί: όταν υπάρχει όρεξη, επιστρέφουμε σταδιακά στο φαγητό, με ελαφριά και εύπεπτα γεύματα.

Να νηστέψω ή να φάω;

Παλιότερα συνιστούσαν πολύωρη νηστεία ή τη λεγόμενη δίαιτα BRAT (μπανάνα, ρύζι, μήλο, φρυγανιά). Οι σύγχρονες οδηγίες (ΠΟΥ, NHS) λένε κάτι διαφορετικό: δεν χρειάζεται παρατεταμένη νηστεία, και η φυσιολογική διατροφή μπορεί να συνεχιστεί όσο την αντέχετε. Οι τροφές της δίαιτας BRAT είναι εύκολες και ανεκτές, όμως μια δίαιτα μόνο με αυτές είναι φτωχή και δεν χρειάζεται να κρατήσει πολύ.

Στην πράξη: αν δεν έχετε όρεξη τις πρώτες ώρες, μην πιεστείτε. Μόλις επανέλθει, ξεκινήστε με μικρές μερίδες.

Τι να φάτε

Τι να αποφύγετε προσωρινά

• Λιπαρά και τηγανητά: καθυστερούν την πέψη και μπορεί να ενοχλήσουν περισσότερο.
• Πολύ γλυκά και ροφήματα με πολλή ζάχαρη: έλκουν νερό στο έντερο.
• Αλκοόλ: ερεθίζει το έντερο και επιβαρύνει την αφυδάτωση.
• Πολλή καφεΐνη: μπορεί να ενισχύσει τις κινήσεις του εντέρου.
• Πικάντικα φαγητά και ωμά, πολύ ινώδη τρόφιμα: όσπρια, ωμά λαχανικά και ολικής άλεσης προϊόντα, μέχρι να ηρεμήσει το έντερο.
• Γάλα και γαλακτοκομικά σε μεγάλες ποσότητες: μετά από γαστρεντερίτιδα μπορεί να υπάρχει παροδική δυσανεξία στη λακτόζη.
• Τα «χωρίς ζάχαρη» προϊόντα με πολυόλες (π.χ. σορβιτόλη): έχουν υπακτική δράση και χειροτερεύουν τη διάρροια.

Λεμόνι για διάρροια: τι ισχύει

Συχνά ακούμε ότι «το λεμόνι κόβει τη διάρροια» ή ότι πρέπει να πιούμε χυμό λεμονιού με χλιαρό νερό. Δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση ότι το λεμόνι σταματά ή περιορίζει τη διάρροια. Το λεμονόνερο είναι ένα ρόφημα, άρα συμβάλλει στην πρόσληψη υγρών, αλλά δεν περιέχει τα άλατα και τη γλυκόζη που χρειάζεται ο οργανισμός στην απώλεια υγρών.

Επιπλέον, ο όξινος χυμός μπορεί να ενοχλήσει ένα ήδη ερεθισμένο στομάχι. Αν σας αρέσει λίγο λεμόνι στο νερό ή στη σούπα, δεν είναι επικίνδυνο, αλλά μην περιμένετε ότι θα αντικαταστήσει τα υγρά ανάπλασης ή ότι θα «σταματήσει» το επεισόδιο. Το ίδιο ισχύει για άλλες λαϊκές συνταγές: όταν δεν στηρίζονται σε μελέτες, δεν πρέπει να καθυστερούν την καλύτερη φροντίδα.

Παιδιά, εγκυμοσύνη, ηλικιωμένοι

• Βρέφη και μικρά παιδιά: αφυδατώνονται πολύ πιο γρήγορα. Σε θηλασμό, συνεχίζεται ο θηλασμός. Μην δίνετε δικές σας συνταγές και μην ξεκινάτε προϊόντα χωρίς να ρωτήσετε παιδίατρο ή φαρμακοποιό.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: η αφυδάτωση είναι πιο σημαντική. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας νωρίτερα.
• Ηλικιωμένοι και άτομα με χρόνια νοσήματα (καρδιά, νεφρά, διαβήτης): έχουν μικρότερα αποθέματα, άρα χρειάζονται πιο έγκαιρη ιατρική καθοδήγηση, ειδικά αν παίρνουν διουρητικά ή άλλα φάρμακα.

Προβιοτικά και συμπληρώματα

Στην αγορά υπάρχουν συμπληρώματα με προβιοτικά στελέχη. Να είμαστε ειλικρινείς: στην ΕΕ δεν έχει εγκριθεί ισχυρισμός υγείας για τη χρήση προβιοτικών στη διάρροια. Κάποια συγκεκριμένα στελέχη έχουν μελετηθεί, και η επιλογή εξαρτάται από το στέλεχος, όχι από την κατηγορία γενικά. Δείτε τις προβιοτικές φόρμουλες και τις επιλογές για διάρροια, και ρωτήστε τον φαρμακοποιό σας ποιο ταιριάζει στην περίπτωσή σας. Για περισσότερα, δείτε και το άρθρο «Διάρροια: τι τρώμε, τι πίνουμε».

Για φάρμακα κατά της διάρροιας: Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Διαβάστε προσεκτικά το φύλλο οδηγιών χρήσης.

Συχνά λάθη

• Να πίνουμε μόνο τσάι ή νερό για μέρες και να μην τρώμε καθόλου.
• Να βασιζόμαστε σε αναψυκτικά και χυμούς ως υγρά ανάπλασης.
• Να χρησιμοποιούμε σπιτικά διαλύματα με «εκτίμηση» αλατιού και ζάχαρης. Η αναλογία έχει σημασία.
• Να καθυστερούμε τη μετάβαση στον γιατρό, όταν υπάρχουν σημάδια αφυδάτωσης.

Πότε να πάτε στον γιατρό

Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό (ή καλέστε το 112 σε επείγουσα κατάσταση) αν:

• υπάρχει αίμα ή μαύρα κόπρανα στη διάρροια,
• έχετε υψηλό πυρετό ή έντονο, επίμονο κοιλιακό άλγος,
• εμφανίζονται σημεία αφυδάτωσης: έντονη δίψα, ξηρό στόμα, ελάχιστα ή σκούρα ούρα, ζάλη, εξάντληση, σε βρέφη λιγότερες βρεγμένες πάνες και βυθισμένη πηγή,
• δεν μπορείτε να κρατήσετε υγρά λόγω εμετού,
• η διάρροια διαρκεί πάνω από 7 ημέρες σε ενήλικες (νωρίτερα σε βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένους, εγκύους και χρόνια πάσχοντες),
• είχατε πρόσφατα ταξίδι σε τροπική περιοχή ή λάβατε αντιβίωση,
• πάσχετε από χρόνιο νόσημα ή είστε ανοσοκατεσταλμένος.

Συχνές ερωτήσεις

Τι τρώμε όταν έχουμε διάρροια;

Εύπεπτα τρόφιμα: ρύζι, βραστή πατάτα, φρυγανιά, ώριμη μπανάνα, βραστό κοτόπουλο, σούπες. Σε μικρές μερίδες, όταν υπάρχει όρεξη, και πάντα με άφθονα υγρά.

Το λεμόνι σταματά τη διάρροια;

Όχι. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι το λεμόνι σταματά τη διάρροια. Το λεμονόνερο προσφέρει υγρά, αλλά όχι τα άλατα που χάνονται. Για την ανάπλαση προτιμώνται τα κατάλληλα διαλύματα ηλεκτρολυτών.

Πρέπει να νηστέψω;

Όχι για πολύ. Οι σύγχρονες οδηγίες δεν συνιστούν παρατεταμένη νηστεία. Αρκεί να αποφεύγετε λιπαρά, αλκοόλ και πολλή ζάχαρη και να επανέρχεστε σταδιακά στη φυσιολογική διατροφή.

Επιτρέπεται το γάλα;

Σε μικρή ποσότητα ίσως ανέχεστε το γιαούρτι. Το γάλα μπορεί προσωρινά να ενοχλεί λόγω παροδικής δυσανεξίας στη λακτόζη μετά από γαστρεντερίτιδα.

Μπορεί η διάρροια να είναι σημάδι κάτι σοβαρού;

Συνήθως όχι, αλλά αν επιμένει, αν υπάρχει αίμα ή πυρετός ή υποτροπιάζει, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Πηγές

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO/ΠΟΥ): Διάρροια, ενημερωτικό δελτίο και οδηγίες για τη χορήγηση υγρών και αλάτων
• NHS (Ηνωμένο Βασίλειο): Diarrhoea and vomiting in adults
• ΕΟΔΥ: Οξεία γαστρεντερίτιδα, οδηγίες για το κοινό
• Mayo Clinic: Diarrhea, Diagnosis and Treatment
• ESPGHAN/ESPID: Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για την οξεία γαστρεντερίτιδα στα παιδιά

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Αν έχετε απορίες, Στείλτε μας μήνυμα και ο φαρμακοποιός μας θα σας απαντήσει.